خانه / صفحه اصلی / مهرورزی به دیگران

مهرورزی به دیگران

 

نگاشته‌ی: نعمت الله سبحانی

محبت و مهرورزی به دیگران یکی از صفات بارز فرستادگان الهی و مصلحین اجتماعی بوده است. در حقیقت انبیای الهی تمام زندگی خویش را جهت رهنمونی و رستگاری بشریت به فرجام رساندند. با آن‌که در مسیر راه دعوت خویش از جانب مردم آزار و اذیت زیادی دیدند، ولی در مقابل آن همه بی‌مروتی و بی‌لطفی ایشان، همیشه کوشیده‌اند که با محبت و مهربانی پاسخ بدهند.

مهرورزی به دیگری باعث می‌شود تا وی شیفته و مسحور پیام و روش و منش مقابل شود و سخن او را با دل و جان گوش فرا داده و بپذیرد. سخنی که با مهر و محبت عجین شده باشد به سان نوشیدنی گوارای است که در تار و پود مخاطبش رسوخ می‌کند و او را متحول کرده و به اندیشه وا می‌دارد.

الله سبحانه و تعالی هنگامی که پیامبرش را می‌ستاید وی را متصف به والاترین صفت می‌داند و در این باره در کلام سترگش چنین می‌فرماید: {فَبِمَا رَحْمَهٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ} [آل عمران: ۱۵۹] (از پرتو رحمت الهی است که تو با آنان نرمش نمودی و اگر درشت‌‌خوی و سنگ‌دل بودی از پیرامون تو پراکنده می‌شدند).

راز موفقیت رسالت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه­وسلم و شیفته شدن دیگران و گرویدن به دین اسلام در پیام محبت‌آمیز و مهرورزی آن‌حضرت صلی‌الله‌علیه‌وسلم نهفته است. زیرا مردم به آغوش مهربانی، نیازمندند که به ایشان عشق بورزد و آنان را دوست داشته باشد و همیشه با لبخند و آغوش باز با ایشان بر خورد نماید و بر عکس از انسان‌های عبوس و ترشروی، اگر چه علامه‌ی دهر هم باشند، گریزان‌ و متنفر اند. و شما کسی را نخواهید یافت که با خشونت و تندی بر دل کسی جای داشته باشد ولی مردم عاشق انسان‌های مهربان، نرم‌خوی و متبسم هستند و آمادگی شنیدن و به دل و جان سپردن حرف‌های این نوع انسان‌ها دارند.

در این مورد رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌فرمایند: «ان الرفق لا یکون فی شیء الا زانه و لا ینزع من شیء الا شانه» رواه مسلم (رفق و مدارا در چیزی قرار نمی‌گیرد مگر آن که زیبایش می‌کند و از چیزی جدا نمی‌شود جز آن که باعث زشتی و تباهیش می‌گردد).

چه تعبیر زیبایی است این فرموده‌ی رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم، راز زیبایی شناسی و تاثیر گذاری بر دیگران، در این فرموده کوتاه اما پر محتوا نهفته است. ما هیچ‌گاه نمی‌توانیم قلوب دیگران را تسخیر نماییم مگر این که با نرمی و مدارا و مهربانی تعامل نماییم و بر عکس، قلوب از شدت و تندروی متنفر بوده و فرار می‌نماید.

شهید سید قطب یکی از دعوتگرانی است که قلب بسیار رقیق و عاطفه بسیار شفیق دارد، بر عکس کسانی که وی را به خشونت ورزی و خشونت طلبی متهم می‌نمایند، در فرموده‌های آن شهید سترگ نهایت مهر و محبت نسبت به دیگران نهفته است، وی در نامه‌ی که به خواهرش آمنه قطب می‌نویسد، چکیده‌ی تجارب زندگی و دعوی خود را برایش روان می‌کند، در این مورد به خواهرش چنین سفارش می‌نماید: «خواهرم! اگر به قدرت و توانِ خیر و نیکی، در درونِ انسان پی ببریم، می‌بینیم که خیر فراوانی در اندرون اوست؛ تا حدی که برای اولین بار، آن را احساس نمی‌کنیم؛ من این را آزمایش کرده‌ام، در خیلی‌ها هم امتحان کرده‌ام… حتا با آن‌هایی که در ابتدا چنان وانمود می‌شود بدکار و شرورند و یا بی‌احساس و بی‌شعوراند… اما کمی مهربانی و گذشت در مقابل گناه و تاوان‌شان و یا مقداری محبت واقعی و دوست‌داشتن‌شان، و یا کمی دلسوزی صادقانه و خالصانه برای رفع درد و رنج‌شان، کافی است تا چشمه‌ی خیر را در درون‌شان به جوش آورد و با اندک بخششی که بی‌ریا و تزویر باشد، آنان نیز، نسبت به تو مهر می‌ورزند و احساس اطمینان می‌کنند؛ زیرا یقین داشته باش که شر و بدی در درون آدمی، آن‌قدر عمیق و ریشه‌دار نیست که ما فکر می‌کنیم؛ بلکه فقط در پوسته‌ی سختی از وجود انسان‌هاست که با آن به مقابله‌ی درد و رنج زندگی می‌شتابند، تا زنده بمانند… و هر گاه به خود اعتماد و اطمینان کردند، این پوسته‌ی سخت هم می‌تواند بَر و میوه‌ای شیرین و خوشمزه داشته باشد. این لذت را تنها کسانی می‌توانند بچشند، که مردم آنان را دلسوز و امانت‌دار خویش می‌دانند و به محبت چنین افرادی، ایمان و اطمینان دارند؛ چون به راستی آنان را در غم و دردهای خود، شریک می‌دانند و رأفت و گذشت‌شان را در مقابل حماقت و گناهانِ خویش، می‌بینند و با تمام وجود لمس می‌کنند… اندک سعه‌ی صدر، چنین چیزی را تضمین می‌کند؛ به گونه‌ای که تصورش را هم نمی‌کردی! و من چنان‌که گفتم، این را آزموده‌ام و تنها سخنان آب و تاب داری نیستند که از اوهام و خیالاتم بر آمده باشند…!» (نامه سید قطب به خواهرش آمنه؛ ۱۴_۱۶)

و سپس در ادامه چنین می‌نگارد: «خواهرم! چه شیرین است آن هنگام که دانه‌های محبت و اخلاص، در درون‌مان سبز گشته و قلب‌مان لبریز و مالامال از دوستی‌ِ بندگانِ پروردگار شده است و از این سرچشمه‌ی جوشان و منبع درخشان، به دیگران ایمان و آرامش و اطمینان می‌بخشیم و چون ماه تابان در شبهای تاریک میدرخشیم و از این دریای بی‌کران خداوند منان، خود نیز، چه گوارا و نیکو می‌نوشیم…!!

اگر به بهانه‌ی این‌که ما از دیگران، روحی پاک‌تر، قلبی صاف‌تر، سینه‌ای گشاده‌تر و ذهنی تیزتر داریم، از آنان کناره‌گیری کنیم و خود را دور بداریم، بدان و یقین داشته باش که کار مهمی نکرده‌ایم، زیرا این روش، تنها آسان‌ترین راه‌ها و بی‌مشکل‌ترین آن‌ها است و نه درست‌ترین‌شان! در حقیقت، بزرگ‌واری واقعی این است که با قلبی سرشار از عفو و گذشت، و اخلاص و محبت و با دیده‌ی ترحم، به کژی و کاستی‌های مردم بنگریم و با روحی آرزومند و امیدوار به تزکیه و تعلیم و رشد آن‌ها به میزانی که خود رسیده‌ایم، همّت گماریم و تا می‌توانیم از این مردم دوری نکنیم و با آنان هم‌دل و هم‌نوا شویم! این به معنای دست کشیدن از افق‌های بلند و اُسو‌ه‌های والا نیست؛ به معنای تملق و چاپلوسی برای مردم و تعریف و تمجید از آنان به جهت کارهای ناپسندشان هم نیست و یا بخواهیم با این کار، چنین وانمود کنیم که ما دارای سعه‌ی صدر، همتی عالی و اخلاقی کریمانه هستیم، نه! هرگز! چنین چیزی مد نظر ما نیست! و صد البته، بزرگواری حقیقی، در جمع کردن این تضاد‌ها و صبر و آرامشی که این کار می‌طلبد، نهفته است!!» (همان ۱۸_۲۰)

در جهان‌بینی اسلامی نه تنها محبت و مهرورزی به آدمیان توصیه شده است، بلکه شفقت و ترحم نسبت به حیوانات نیز از مسلمان خواسته شده است و چه بسا خدمت به چارپایان باعث رستگاری و نجاتش از عقوبت اخروی شود.

در حدیثی از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم روایت شده است که فرموده‌اند: «عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: ” بَیْنَا رَجُلٌ یَمْشِی، فَاشْتَدَّ عَلَیْهِ العَطَشُ، فَنَزَلَ بِئْرًا، فَشَرِبَ مِنْهَا، ثُمَّ خَرَجَ فَإِذَا هُوَ بِکَلْبٍ یَلْهَثُ یَأْکُلُ الثَّرَى مِنَ العَطَشِ، فَقَالَ: لَقَدْ بَلَغَ هَذَا مِثْلُ الَّذِی بَلَغَ بِی، فَمَلَأَ خُفَّهُ، ثُمَّ أَمْسَکَهُ بِفِیهِ، ثُمَّ رَقِیَ، فَسَقَى الکَلْبَ، فَشَکَرَ اللَّهُ لَهُ، فَغَفَرَ لَهُ، قَالُوا: یَا رَسُولَ اللَّهِ، وَإِنَّ لَنَا فِی البَهَائِمِ أَجْرًا؟ قَالَ: فِی کُلِّ کَبِدٍ رَطْبَهٍ أَجْرٌ» رواه بخاری

(مردی در بیابان راه می‌رفت، تشنگی شدید بر او فشار وارد کرد، از چاهی که در آن نزدیکی‌ها بود پایین رفت و آب نوشید، سپس بالا آمد و با سگی مواجه شد که نَفَس زنان زبانش را بیرون آورده بود و از شدت تشنگی زمین را می‌لیسید. مرد گفت: این سگ هم همانند من تشنه است، پس از چاه پایین رفت و کفشش را از آب پر کرد و با دندان آن‌را گرفت و از چاه بالا آمد و آب را به سگ داد و به خاطر این که موفق شده بود این عمل نیک را انجام دهد از خدا تشکر کرد و خداوند نیز او را مورد عفو و غفران قرار داد. اصحاب گفتند: ای رسول خدا! آیا اگر با حیوانات و چارپایان نیکی کنیم، اجر و پاداشی در یافت خواهیم کرد؟ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمودند: نیکی کردن با هر موجود زنده‌ای مستوجب پاداش و اجر اخروی است).

اگر لحظه‌ی بر این فرموده‌ی رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم درنگ نماییم، می‌بینیم که آن‌حضرت چه گونه انسان را تشویق می‌نمایند تا به دیگران خدمت و محبت ورزد، وقتی انسان به خاطر آب نوشیدن به حیوانی مورد مغفرت قرار گیرد، قطعاً خدمت نسبت به هم‌نوع خود و مهرورزی به دیگران باعث اجر و پاداش وافری خواهد بود و در روز بازپسین مورد آمرزش آفریدگار بخشایشگر و مهرورز خواهد گرفت.

در سیرت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه وسلم ما شاهد برخورد‌های نهایت محبت‌آمیز نسبت به نادانان هستیم در بخاری حدیثی از انس چنین روایت شده است: «عَنْ یَحْیَى بْنِ سَعِیدٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِکٍ قَالَ: جَاءَ أَعْرَابِیٌّ فَبَالَ فِی طَائِفَهِ الْمَسْجِدِ فَزَجَرَهُ النَّاسُ فَنَهَاهُمْ النَّبِیُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَضَى بَوْلَهُ أَمَرَ النَّبِیُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ بِذَنُوبٍ مِنْ مَاءٍ فَأُهْرِیقَ عَلَیْهِ» صحیح البخاری

(یحیی ابن سعید گفت از انس ابن مالک شنیدم که گفت:‌ یک عرب بادیه نشین آمد و در مسجد ادرار کرد، گروهی که آنجا بودند او را مورد سرزنش قرار دادند، اما پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم مانع کار آنان شد. هنگامی که آن مرد کارش تمام شد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم دستور داد سطل آبی بیاورند و بر محل ادرار ریخته شود).

این بر خورد آن حضرت نهایت شفقت و مهربانی و آسانگیری را نسبت به انسان‌های نادان می‌رساند و پیامی سترگی برای پیروانش دارد، و این نوع تعاملات بود که قلب‌های دوست و دشمن را شکار کرده بود، و هر کس که با آن حضرت یک بار تعامل می‌نمود چنان شیفته و مسحور کلام و برخوردشان می‌شد که دوست نداشت حتا یک لحظه هم ایشان را ترک نماید. و این تعامل بود که از دشمن دوست ساخت و حتا دشمن را بر آن داشت که در غیاب ایشان نیز اقرار به سجایای اخلاقی آن حضرت بنماید.

در این عصر کنونی چقدر ما نیازمند این نوع تعاملاتی انسانی و اخلاقی هستیم، عصر که همه دشمنان اسلام می‌کوشند تا از اسلام چهره­ی خشونت طلب و خشونت ورز به دنیا معرفی نمایند، و انواع کید و مکر را به کار می‌‌بندند و برخی اوقات از مسلمان‌های جاهل و نادان ما نیز برای ادعای خویش استفاده می‌نمایند. ما امروز سخت نیازمند دعوتگرانی هستیم تا چهره­ی اصلی اسلام را به دنیا به نمایش گزارند و غبار برچسپ‌های ناروا را بزدایند. در عمل ثابت نمایند که اسلام دین صلح و صمیمت و مهرورزی است، دینی که حتا در مورد نباتات و حیوانات به پیروانش سفارش به نیکویی می‌نماید، پس به طریق اولی بایستی ما نسبت به آدمیان محبت و مهربانی نماییم، تا از این طریق پیام سترگ اسلام را به دل‌های همه‌ی آدمیان برسانیم و قلب‌های آنان را شیفته این یگانه رسالت نجات بخش و انسانی نماییم.

در فرجام سخن،‌ سخنم را با کلام بسیار زیبایی شهید بزرگ راه دعوت، شهید سید قطب به پایان می‌رسانم، وی در سفارشی که به خواهرش می‌نماید، چنین می‌نگارد:

«آمنه! خواهرم، بارها امتحان کرده‌ام و برایم مسلم گشته است که در این دنیا، هیچ چیزی به پای لذت‌های روحی ناشی از دلداری دادن کسی و شاد کردنش و یا اعتماد و امید در دل او افکندن، نمی‌رسد؛ لذتی که با تمام وجود آن را احساس می‌کنیم… این لذت، طعم و مزه‌ای آسمانی دارد که مشابه آن در زمین نیست. گویی، پاسخی است به ندای آن گوهر آسمانی که در سرشت ما، جای دارد و بی‌نیاز از پاداش است؛ چون خود آن لذت، بر ترین و بهترین پاداش‌ها است…!» (همان: ۴۱_۴۲)

درباره ی سیــدامیــر قــریشــی

همچنین ببینید

اندیشه های ایمانی با قرآن

خالد مشعل رئیس سابق دفتر سیاسی حماس، پاره ای از اندیشه ها و اندرزهای ایمانی ...

گزارش کنفرانس”جایگاه امر به معروف ونهی ازمنکر”

گزارش کنفرانس”جایگاه امر به معروف ونهی ازمنکر” بر اساس بایسته های ایمان، امر به معروف ...

تشکر ای یوسفِ پیامبر!

تشکر ای یوسف پیامبر؛ از سرگذشت و قصه ‏ی تو، دانستم که پاره ای از ...

تاپی و آرزوهای مردمی!

برنامه افتتاحیه پروژه تابی مع الخیر در هرات به پایان رسید. در حاشیه این برنامه، ...

💠نمازى درمحضررسول الله صلى الله علیه وسلم ❗️

💠نمازى درمحضررسول الله صلى الله علیه وسلم ❗️ 🔶 روزى رسول الله صلى الله علیه ...

🌹🌹فوائدتقوا🌹🌹

تقوا از اسباب نجات یافتن از عذاب در دنیا است. ( وَأَنجَیْنَا الَّذِینَ آمَنُوا وَکَانُوا ...

پروِژه تاپی

خبری خوشایند، جانهای خسته وپر درد این مرز وبوم را آرامید وگوشهای این مردم را ...

آخرین نوشته ی امام شهیدحسن البنا – رحمه الله

آخرین نوشته ی امام شهیدحسن البنا – رحمه الله ترجمه: ادریس قیصری در هشتم ربیع ...

اخوانی‏ها؛ فساد‏پیشه نیستند!

از آوان کودتای نظامی مصر در سال ۲۰۱۳م. همه روزه با اخباری جدید از فاسدان، ...

کارهای روزانه ­ی مسلمان

* این که نیتت را تجدید نموده و توجهت را خالص برای الله عزوجل قرار ...

قدس، بیشه ی شیران

اندی از دوران زنکی وصلاح الدین ایوبی نمیگذرد که- براثر تغافل وتکاسل مسلمانان-  أحفادَ خنازیر ...

گزارش مسابقه ورزشی دوش

بسم الله الرحمن الرحیم جمعیت اصلاح افغانستان – هرات (انجمن اخلاق ومعرفت) به سلسله برنامه ...

معلم بشریت، الگوی رفتار حسنه با مردم

خلق خوش، خلقی را شکارکند یک صفت بیش از این چه کار کند؟ یکی از ...

اخلاق نبوی یگانه راه سعادت

چـــرا دعـــا قبــول نمــی شــود؟ + کلیپ ودئــویــی

یک بام و دو هوای یهود در باب حسادت به پیامبر

امروز هنگام تلاوتِ قرآن، به این آیه رسیدم که خداوند متعال می فرماید: «أَمْ یَحْسُدُونَ ...

گزارش کنفرانس: اسلام؛ دین اعتدال و میانه‏ روی

اسلام دین اعتدال و میانه روی است که در آیات و روایات زیادی بر این ...

خواهرم! این‏چنین می خواهمت!!!

خواهران مسلمان، نیمه ‏ی مکمل مردان و باعثه‏ ی بزرگی و منزلت شان اند. و ...

جایگاه مسجدالاقصی در اسلام

  نویسنده: احمد مخیمر برگردان: عبدالرحمن عزام پیوندِ قدسیت «مسجدالاقصی» با عقیده ی اسلامی از ...

گزارش از انجمن طبی اسلامی افغانستان در زون غرب

انجمن طبی اسلامی افغانستان در زون غرب در همکاری با جمعیت اصلاح، انجمن دکتوران چشم ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3