خانه / صفحه اصلی / جایگاه مسجدالاقصی در اسلام

جایگاه مسجدالاقصی در اسلام

 

نویسنده: احمد مخیمر

برگردان: عبدالرحمن عزام

پیوندِ قدسیت «مسجدالاقصی» با عقیده ی اسلامی از آنجا نشأت می گیرد که «مسجدالاقصی» نخستین قبله ی مسلمانان بود. و در آغاز اسلام قبل از اینکه کعبه به عنوان قبله قرار گیرد، مسلمانان به مدت هفده ماهِ تمام، به سوی آن نماز خواندند. سپس خداوند متعال با فرو فرستادنِ آیاتِ ذیل، «کعبه» را به عنوان قبله، قرار داد؛ «…فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوِهَکُمْ شَطْرَهُ/ … رو به سوی مسجدالحرام کن، و در هر جا که بودید روهای خویشتن را به جانب آن کنید.» [بقره:۱۴۴]

و سپس با به وقوع پیوستنِ حادثه ی اسراء و معراجِ پیامبر صلی الله علیه وسلم، جایگاه «مسجدالاقصی» در جان وروان مسلمانها استحکام یافت. معراج؛ سفری که به عنوان معجزه ای ویژه، به پیامبرمان صلی الله علیه وسلم، اختصاص یافت. و الله متعال آن را با گلواژه هایی در دل ها و گوش های مؤمنان تا قیامت طنین انداز نموده فرمود؛ «سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا/ تسبیح و تقدیس خدائی را سزا است که بنده خود را در شبی از مسجدالحرام به مسجدالاقصی برد، آنجا که دَور و بر آن را پربرکت ساخته ایم. تا برخی از نشانه های خود را بدو بنمایانیم.» [اسراء:۱]

خداوند متعال با این وثیقه و پیمان، مسؤولیتِ حفظ و نگهداری این خانه را بر دوش مسلمانان گذاشت تا آن را از بازیچه‏ گردانیدنِ بیهوده کاران و کجروی انحراف پیشه گان، حمایت و پشتیبانی نمایند. و این وثیقه آیه ای از قرآن قرار گرفت که روز و شب، و صبح و شام، تلاوت شده و مسلمانان را از این مسؤولیتِ شان در قبال «مسجدالاقصی» و گرداگردش، یادآور شود. خداوند متعال قبل از هجرت، شبی پیامبرش را از «مسجدالحرام» به «مسجدالاقصی» در «بیت المقدس» برد. و از آنجا پیامبر صلی الله علیه وسلم به سوی آسمان بلند رفت و کرامتی به نام معراج، به نامِ نامی اش، پیوند خورد.

رسالتِ پیامبر صلی الله علیه وسلم بین جایگاه «مسجدالحرام» در مکه ی مکرمه و «مسجد نبوی» در مدینه ی منوره و «مسجدالاقصی» در قدس شریف، پیوند و ارتباط برقرار نمود؛ پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «بار سفر جز برای این سه مسجد؛ مسجدالحرام، مسجد نبوی و مسجدالاقصی، بسته نشود» [به روایت بخاری و مسلم]

این حدیث و دیگر روایات وارده در این باب، علاوه بر آن که بر جایگاه «مسجدالاقصی» در اسلام تاکید دارند، مسؤولیت مسلمانان را در قبال این مسجد و حمایت و محافظت و نگهداری از آن را نیز، می رسانند. و خاطرنشان می سازند که شرعا درست نیست در قبال «مسجدالاقصی» کوتاهی نمایند و یا در حمایت و باز پس گردانیدنِ آن از دستِ سلب کننده گانش، از خود سستی نشان دهند.

کلیدهای بیت المقدس در دستان عمر رضی الله عنه

مسلمانان همین که اهمیت و جایگاه رفیعِ دینی «مسجدالاقصی» و «بیت المقدس» و پیوندِ مستحکمِ آن با عقیده ی اسلامی را دانستند، به سویش شتافتند تا آن را از لحاظ مادی و سیاسی در سیطره ی خویش در آورند. لذا فتح «بیت المقدس» در سال پانزدهم هجری (۱۵ هـ/ ۶۳۶م.) هنگامی تحقق یافت که عمرِ فاروق خلیفه ی مسلمانان، به شکل مسالمت آمیز در آن داخل شد و برای اهل آن از خلال وثیقه و پیمان نامه ای که به پیمان نامه ی عمری مشهور است، امان داد. این وثیقه برای آن ثبت شد تا ارتباط سیاسی و حق مشروع اسلامی بر «قدس» و «فلسطین» را تمثیل کند. بعد از اینکه عمرِ فاروق کلیدهای شهر «قدس» را از اسقف رومی تسلیم شد، به منطقه ی حرم که در آن وقت کاملا تخریب شده بود، رفت و از موقع صخره دیدن نمود و دستور داد تا این قسمت ها پاک کاری شوند. و همچنان دستور داد در قسمتِ جنوبی حرم، مسجدی بسازند. سپس به تنظیم امور شهر پرداخت و دیوان خانه ها و سیستمِ نامه رسانی را تاسیس و جایگاه چشمه هایی را در آن تعیین نمود. و سپس یزید فرزند ابوسفیان را به عنوان والی، و عباده بن صامت را به حیث قاضی در «قدس» و بر سپاه فلسطین، گماشت.

اموی ها و آراستنِ عمارت مسجدالاقصی

همچنانکه خلیفه ی دوم عمر بن خطاب و خلفای راشدین بعد از او، شرفِ فتح «بیت المقدس» و افتخارِ گرفتنِ «مسجدالاقصی» را از آن خود کرده و از حیث سیاسی این هر دو مکان مقدس را در دولتِ اسلام داخل نمودند؛ همچنان شرف و افتخار سازماندهی وجهه ی تمدنی اسلام برای این اماکن مقدس، به نام خلفای اموی ثبت است.

لهذا می بایست ایشان وجهه ی تمدنی اسلام را در «بیت المقدس» از خلال «مسجدالاقصی» تثبیت می نمودند. کاری که نتیجه اش ساخت و ساز «مسجدالاقصی» بود. ساخت و سازِ آبادی هایی که با عظمت و استقرار و وسعتِ نظرِ دولت جوان و نوپای اسلامی، سازگار باشد. فعالیت و شروع کار این ساخت و سازها، در زمان خلیفه عبدالملک بن مروان و فرزندش خلیفه ولید آغاز شد که بنای «قبه الصخره» و «گنبد سلسله» در زمان خلیفه عبدالملک و بنای «مسجدالاقصی» و «دارالاماره» و «دروازه ها» و نشانه های متعدد دیگر – که در اثر زمین لرزه های سخت بیت المقدس و فلسطین، ناپدید شدند-، در زمان ولید ساخته شد.

اجرای این فعالیت به شکل کامل و گسترده جهتِ زیبا سازی «مسجدالاقصی» -این نماد منحصر به فرد معماری اسلامی-، زمانی به وقوع پیوست که نبردهای فرهنگی در این عرصه جریان داشت و ساخت و ساز های رومی ها در منطقه بهترین نمونه ی آن است که ایشان از خلال ساخت کلیساها خصوصا «کلیسای قیامت» در قدس و «کلیسای مهد» در بیت لحم بود، به این میدانِ رقابت، گام پیش نهاده بودند.

چنانچه در «تاریخ ابن اثیر» آمده است، خلفای عباسی به اندازه ی توان خویش، عمارت «مسجدالاقصی» را بدون کدام تغییر ملموسی از طرح و برنامه ی اموی ها، محفوظ داشته و فقط ترمیم های معدودی بر آن انجام دادند که ترمیم «قبه الصخره» در زمان «مأمون» خلیفه ی عباسی و «مسجدالاقصی» در زمان «مهدی» خلیفه ی عباسی، انجام شد.

همچنان «فاطمی»ها نیز در زمان خلیفه ی فاطمی «حاکم به امرالله» و فرزندش خلیفه «الظاهر لإعزاز دین الله»، چندین ترمیم و مرمت کاری بر «قبه الصخره» و «مسجدالاقصی» اجراء نمودند.

ایوبی ها؛ بازآوریدگان مسجدالاقصی

ایوبی ها بعد از فتح و پاک سازی «مسجدالاقصی» از پلیدی و آلودگی های صلیبی ها، نماد معماری اسلامی را دوباره به آن برگشتاندند. این در حالی بود که صلیبی ها در طول مدتی که بر این مکان مقدس سیطره ی غاصبانه یافته بودند، آن را بسان بازیچه ای برای خویش قرار داده و بسا آثار و نشانه هایش را دگرگون ساخته بودند.

صلاح الدین ایوبی سوگند یاد نموده بود تا بیت المقدس را از سیطره ی صلیبی ها آزاد نکند، هرگز دهن به خنده نگشاید و لب به تبسم شیرین ننماید؛ همین بود که او توانست این اراده ی خویش را در سال ۵۸۳ هجری بعد از ۸۸ سال استعمار صلیبی بر آن، به کرسی حقیقت بنشاند. ایوبی ها بعد از فتح قدس و به دست آوردنِ «مسجدالاقصی»، دوباره آن را با اصلاح و تعمیر، به همان شکل پیش از جنگ صلیبی در آورده و بعضی نمادها و نوشته هایی را بر آن افزودند و با این کار خویش، اولین گام را به سوی پیشرفت و ترقی در عرصه ی معماری، برداشتند.

ممالیک به شکلی قوی و فعال در برجسته سازی نماد معماری اسلامی مسجدالاقصی مشارکت کردند، تا آنجایی که با دستان ایشان دومین گام در این عرصه برداشته شد که در واقع ادامه ی کار و برنامه ریزی اموی ها بود. و این ساخت و ساز در واقع نشان دهنده ی تصویری اسلامی از معماری حرم «مسجدالاقصی» در امتداد تاریخ بود. ایشان برای حرم ایوان ها، سایبان ها و مدارس دینی ای ساختند که آن ها را احاطه نموده بود. همچنان به ساخت اذان خانه ها، دروازه ها، گنبدها، راهروها، تخت هایی برای نشستن و محراب هایی که تا کنون در آن وجود دارد، مبارزت ورزیدند.

جایگاه تمدنی “مسجدالاقصی”

مسلمانان از هنگام فتح شدنِ مسجدالاقصی توسط عمر بن خطاب خلیفه ی دوم، به سفر و سیر و سیاحت به سوی مسجدالاقصی جهت ادای نماز و انتشار دعوت اسلامی، علاقه مند بودند تا جایی که فاروق اعظم تعدادی از یاران پیامبر را که در فتح با او همراه بودند، به اقامت و برگزاری برنامه های تعلیمی در مسجدالاقصی در کنار وظایف اداری شان، مؤظف نمود. که از زمره ی ایشان عباده بن صامت رضی الله عنه را به حیث نخستین قاضی و شداد بن اوس رضی الله عنه را نیز همراه با او در آنجا ماندگار نمود. و این دو صحابی تا هنگامی که از دنیا رحلت نمودند، در بیت المقدس باقی ماندند و سپس در گورستان «باب الرحمه» که در قسمت بیرونی دیوار شرقی مسجد قرار دارد، به خاک سپرده شدند.

علما و دانشمندان اسلامی از هر فراز ونشیب، و راهِ دور و نزدیکی به سوی مسجدالاقصی جهت تعلیم و آموزش، بار سفر بستند که از جمله ی ایشان می توان از مفسر قرآن مقاتل بن سلیمان، امام اوزاعی فقیه شام، سفیان ثوری امام اهل عراق، امام لیث بن سعد دانشمند شهیر مصری و امام محمد بن ادریس شافعی نام برد.

در قرن پنجم هجری حرکت علمی قَویی در «مسجدالاقصی» به وجود آمد که از نتایج آن، مراکز علمی عالیی در زمینه ی علوم فقه و حدیث، بوجود آمد. و این سببش همان رفت و آمد زیاد علما و دانشمندان اسلامی جهت تدریس در آن بود. مشهورترین علمایی که در این فعالیت اقدام نموده بودند، امام ابوحامد غزالی بود که در سال ۴۸۸ هـ. به عنوان مدرس، در این سرزمین ماندگار شد. امام غزالی یادآور می شود که او در مسجدالاقصی شاهدِ ۳۶۰ مدرس و استاد بوده است که این خود، بر بلندی جایگاه و رفع شان این مسجد نزد مسلمانان تاکید دارد.

با آزاد شدنِ بیت المقدس توسط صلاح الدین ایوبی، روح و زندگی علمی ودینی بعد از انقطاعی نزدیک به یک قرن در اثر اشغال صلیبی ها، دوباره به کالبدش برگشت. و مسلمانان به سیر و سفر به سویش پرداختند تا از طرفی از این مکان مقدس دیدن نموده و در آن نماز، گزارند و خوان نشین سفره ی اعتکافش شوند، و از جانبی هم خوشه چین خرمنِ علم و اندیشه و پیوند با آن گردند.

درباره ی amweb

همچنین ببینید

آثار و پیامدهای اصلاح

نویسنده: محی الدین عریف شکیبانی تغییر و تحول جزء لاینفک طبیعت و سرشت مادیات است، ...

جنایت تمدن معاصر بر انسانیت و راه نجات از آن

نویسنده: دکتور إبراهیم الترکاوی / ترجمه:‌ عبدالخالق احسان هیچ کس نمی تواند، منکر جنایت تمدن ...

خجالت در دعوت دیگران، نشانه ها، عوامل و راه حل ها

نویسنده : عبدالحمید بلالی / ترجمه: عبدالخالق احسان تعریف: خجالت در دعوت دیگران عبارت از ...

وصف بهشت با استناد به آیات قرآن کریم!

برادر عزیزم: به سوی مغفرت پروردگارتان و بهشتی که عرض آن به اندازه آسمان و ...

گفتار فربه تر از رفتار

عبدالقدیر صالحی دوست دارم این نوشته را با یک پرسش آغاز کنم. پرسشی که ذهن ...

تغییر خودی

درین برهه از زمان، امت اسلامی به کشتیِ شکسته‏ی از هم‌گسسته‌ و توفان‏زده ای می ...

کتاب‌فروشی‌ها را ببندید و … بگشایید

نگارنده: عبد الکریم بکار گزارنده: نعمت الله سبحانی پژوهش‌گری می‌گوید: در پایتخت یکی از کشور‌های ...

از تعصب؛ دور می‏باید، شدن!

نویسنده: عبدالرحمن عزام اسلام دینی است که به اساس کرامت انسانی، همه‏ی انسان‏ها را با ...

امریکا مشغول جنگ بر ضد مسلمانان!

نویسنده: محمد سالم الراشد ترجمه: عبدالخالق احسان بعد از این که ترامپ در نومبر ۲۰۱۶م ...

خدمتی دیگر از انجمن طبی اسلامی افغانستان ( ایما )!

جمعیت اصلاح نیمروز با همکاری انجمن طبی اسلامی افغانستان –ایما، کمپ طبی تخصصی رایگان تداوی ...

مهرورزی به دیگران

نگاشته‌ی: نعمت الله سبحانی محبت و مهرورزی به دیگران یکی از صفات بارز فرستادگان الهی ...

برابری حقیقی

اسلام مساوات و برابری را اساس گذاری نموده، همان¬گونه که تهداب آزادی و برادری را ...

خطرناک¬ترین مرض

نوشته:‌ د. علی القره داغی ترجمه:‌ عبدالملک فاضلی با نگاه پند آمیز در کتاب خداوند ...

گزارشی از خدمات طبی ایما در ولایت زیبای نیمروز

الحمدلله از روز پنجشنبه تا اکنون کمپ طبی تخصصی رایگان که از طرف ( جمعیت ...

هفتمین روز هفته فهم قرآن کریم- هرات

جمعه ۸ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ امروز هفتۀ فهم، با تلاوت مولوی دین محمد محمدی ...

ریزشی برای خیزش

نوشته: سید مسلم لبیب سال را چهار نگاره است مختلف الحال؛ بهار و تابستان، پاییز ...

ششمین روز هفته فهم قرآن کریم- غرب هرات

پنجشنبه ۷ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ امروز هفتۀ فهم، با تلاوت قاری خلیل احمد هروی ...

پنجمین روز هفته فهم قرآن کریم- غرب هرات

چهارشنبه ۶ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ پنجمین روز از هفتۀ فهم، با تلاوت مفتی حبیب ...

چهارمین روز هفته فهم قرآن کریم- غرب هرات

سه شنبه ۵ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ چهارمین روز از هفته فهم، با تلاوت قاری ...

چهارمین روز هفته فهم قرآن کریم- غرب هرات

سه شنبه ۵ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ چهارمین روز از هفته فهم، با تلاوت قاری ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3