خانه / صفحه اصلی / ستمگری و ستمگستری، درد و درمان

ستمگری و ستمگستری، درد و درمان

نویسنده: عبدالرحمن عزام

انسان موجودی است خون گرم و آرام که با ویژگی اجتماعی خویش می تواند به آسانی با دیگران ارتباط برقرار نموده و خوی بگیرد و با همزیستی در کنار بقیه افراد بشر، زیست نماید.

در این میان برای قوام بخشی و استوار نگهداشتن این ارتباط مقدس، بایسته هایی باید به عنوان اوامر و نواهی قلمداد شود تا با رعایت و ارزش دهی به آن، از طرفی انسان منحیث فرمانروای زمین، بتواند دارای زندگی مستقل، محترم و به دور از تجاوز و دستبرد شده و در کمال آرامش، زندگی بسر برد و از جانب دیگر، منحیث ضمانت اجرایی باشند برای حفظ و ثبات این زندگی حیات بخش تا یک عده اسباب و عوامل مخرب و بنیان برانداز نتوانند شیرازه ی این زندگی شیرین را از هم گسیخته و بنیاد آن را از بیخ و بن، بر کنند.

یکی از این پدیده های ویرانگر، ستمگری و ستمگستری است که دست یازیدن بدان، بسان گام نهادن در وادی نابودی و سر سپردن در ورطه ی بربادی است.

این پدیده که از نامش انسان نیک سرشت و پاک نهاد، کراهت دارد و از یادش برخود می پیچد، عمده ترین وسیله‏ی نابودی انسان مادی – دارای جسم و رگ و خون- و معنوی – منحیث موجودی دارای شرافت- است. که باید از آن دور بود و هرگز بدان روی نیاورد.

به همین لحاظ است آنگاه که با تدبر در قرآن می نگریم و از روی دقت بدان روی می آوریم، در خلال به خوانش گرفتن آیه آیه از آن به این واژه برمی خوریم که سرنوشت نیک و بد امت ها در رستگاری و هلاکت بدان گره خورده است. طوری که همیشه با خود نابودی و بربادی به به ارمغان آورده است و آن هم نه اینکه دامن ستمگر را که دامن همگان را گرفته است.

لذا همیشه خداوند متعال انسان را از ارتکاب این عمل باز داشته و با یاد آوری جزا و کیفر سخت، برحذر شان می دارد.

گونه های ستم:

ستمگری دارای گونه هایی است که می توان آن را در ذیل سه عنوان خلاصه کرد:

  • ستم به نسبت پروردگار:

انسان با عدم ایمان راستین به پروردگارش که همانا توحید خالص است، بزرگترین ظلم را مرتکب می شود. خداوند متعال می فرماید: { إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ} [لقمان/۱۳] (واقعاً شرک ستم بزرگی است).

«اصل ظلم یعنی قرار دادن چیزی در غیر جایگاهش. و هر کس عبادت را برای غیر خداوند قرار دهد پس او ستمگرترین ستمگران است.» [۱].

  • ظلم در حق دیگران:

این گونه را می توان در تجاوز و دستبرد فرد ستمکار به مال، جان، حریم و آبروی دیگران عنوان نمود که دران هر عمل نادرست و اقدام نابجا بر حیثیت و شخصیت دیگران و دریدن پرده‏ی حیثیت شان را می شود جای داد. طوری که فرد ستمگر در نسب دیگران طعن وارد نموده و یا نسبت به انسان‏های پاک دامن و عفیف تهمت ناروا روا بدارد. و یا با سوء استفاده از جایگاه و مقام، و وسیله قرار دادن قدرت و سلطه‏ی خویش، حقی را باطل و باطلی را حق جلوه دهد.

  • ستم بر خویشتن

خلاف ورزی از دستور خداوند متعال و پیروی هوای نفس و خم نمودن زانوی تلمذ در آستان شیطان، ستمی است که انسان برخویشتن خویش روا داشته است. آری اویی که موجود بهتر است و مخلوق برتر، با ذلت تمام در پیشگاه دون صفتانی از خود پست تر، سر خم می نماید و آستان ادب می بوسد.

«ظلم نمودن به خود یعنی اینکه انسان برای نفسش لذتی – غیرشرعی- زودگذر مهیا کند، که بدبختی همیشگی برای او به ارمغان آورد.

این نوع از ستمگری، از نفرت انگیزترین انواع به شمار می رود به دلیل اینکه نفسی که خداوند آن را آفریده و گرامی اش داشته است، شایسته‏ی آن است که انسان از آن پاسداری کند و خواسته های خداوند را در او محقق سازد و از اینکه به سوی اعمالی رود که خشم خدا را به دنبال داشته باشد باز دارد». [۱].

«آیات قرآنی اذعان می دارد بر این که ظلم با تمامی انواع و اشکال خود حرام است؛ لذا جواز ندارد به کدام انسانی ظلم شود با هر دین و عقیده ای هم که باشد. و همچنین جواز ندارد که در حق حیوان یا محیط زیست و عالم کاینات ظلم و ستم روا داشته شود.» [۲].

علاوه بر موارد فوق، هر آن عمل و کرداری که موجب ضیاع حقی و تجاوز از حدی بشود و یا هرآنچه مخالف باشد با عدالت، ظلم و ستم پنداشته می شود اگر چه بسیار کوچک و ناچیز هم باشد. و این همان ظلمی است که خداوند متعال آن را در قدم اول برخود و در قدم دوم برای بنی نوع بشر، حرام قرار داده آنگاه که در خطاب به انسان‏ها می فرماید:«یَا عِبَادِى إِنِّى حَرَّمْتُ الظُّلْمَ عَلَى نَفْسِى وَجَعَلْتُهُ بَیْنَکُمْ مُحَرَّمًا فَلاَ تَظَالَمُوا» (ای بندگانم! بی گمان من ظلم را بر خودم حرام کردم و آن را در میان شما هم حرام قرار داده ام؛ پس ظلم نکنید). [مسلم].

پیامدهای ستمگری:

با مراجعه به آیات و احادیث گهربار نبی اکرم در می یابیم که این پدیده‏ی شوم و کردار خانمان برانداز دارای پیامدهایی است که دامنگیر مرتکب آن شده و زندگی دنیا را بر او تنگ و سرنوشت آخرت را برای او به نازیباترین وجه، رقم می زند. در ذیل به مواردی از آن اشاره خواهیم نمود:

  1. ورشکستگی کرداری:

پیامبر گرامی اسلام به یاران خویش فرمودند: آیا می دانید مفلس و ورشکسته چه کسی است؟ فرمودند: در میان ما ورشکسته کسی است که پول و کالایی نداشته باشد. پیامبر فرمود: «مفلس در میان امت من کسی است که در روز قیامت با نماز و روزه و زکات حاضر می شود؛ در حالی که به یکی دشنام داده، دیگری را تهمت نثار نموده، مال کسی را خورده و خون کسی دیگر را ریخته و دیگری را زده است. پس از نیکی های این شخص به این و آن داده می شود. اگر نیکی هایش قبل از ادای حقوقی که بردوش وی است، تمام شود، از گناهان شان گرفته شده و بردوش این نهاده می شود و سپس به آتش افگنده می شود. [مسلم و ترمذی].

  1. رسوایی آخرت:

پیامبر گرامی اسلام در حدیثی فرمودند: «کسیکه باندازه‏ی یک وجب از زمین ظلم نماید، از هفت زمین آن وجب بر گردنش حلقه می شود.» [متفق علیه] بنابراین هرکس که ستمی رواداشته و چیزی را که حق او نیست تصاحب نماید، در روز قیامت آن چیز وبال و مایه‏ی ننگ وی گشته و خداوند متعال وی را در روز قیامت بخاطر ستمی که در این جهان رواداشته است عذاب داده و در پیشروی مخلوقات رسوایش خواهد ساخت. و عذاب الهی برای این شخص حتمی است؛ گر چه ممکن است روزگاری او را مهلت دهد و راهش را باز گذارد. پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم در این باره می فرمایند: «خداوند برای ظالم مهلت می دهد و چون او را بگیرد و مورد مؤاخذه قرار دهد رهایش نمی کند». [متفق علیه] و سپس این آیه را تلاوت فرمود:{وَکَذَلِکَ أَخْذُ رَبِّکَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِیَ ظَالِمَهٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِیمٌ شَدِیدٌ} [هود: ۱۰۲] (عقاب پروردگار تو این چنین است ( که درباره قوم نوح و عاد و ثمود و مدین و غیره گذشت ) هرگاه که ( بر اثر کفر و فساد ، اهالی ) شهرها و آبادیهائی را عقاب کند که ستمکار باشند. به راستی عقاب خدا دردناک و سخت است.).

  1. سرگشتگی و تیره روزی آخرت:

امام بخاری در حدیثی روایت می کند که پیامبر اسلام فرمودند: {الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ یَوْمَ القِیَامَهِ}( ظلم، باعث تاریکی های (متعددی) در روز قیامت می گردد.) یعنی: «کسى که نسبت به جان یا مال و ناموس دیگران ظلم کند، این ظلم در روز قیامت باعث سرگشتگى و بدبختى ظالم خواهد شد و روز قیامت بر او تیره و تار خواهد شد».[۳] کسی که تاریکی ها در پیش روی او انباشته شده باشد؛ پس چطور راهی خواهد یافت و نجات پیدا خواهد کرد؟!

  1. آتشی که تر و خشک را خواهد سوزاند:

ظلم و ستم هرگاه در عده ای از افراد امت به وجود آمد، خداوند متعال همه گان را به عذاب خویش گرفتار می نماید؛ سپس هرکس را بر حسب نیتش بر می انگیزد و برای کسانی که به این فتنه دست آلوده ننموده بودند، پاداش می دهد. خداوند متعال می فرماید: {وَاتَّقُواْ فِتْنَهً لاَّ تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُواْ مِنکُمْ خَآصَّهً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ} [انفال/۲۵] (خویشتن را از بلا و مصیبتی به دور دارید که تنها دامنگیر کسانی نمی گردد که ستم می کنند ( بلکه اگر جلو ستمکاران گرفته نشود، خشک و تر به گناه آنان می سوزد) و بدانید که خداوند دارای کیفر سخت و مجازات شدید است.) آنچه از مصیبت ها و فتنه هایی که در زمان کنونی دامنگیر همه گان شده است؛ به سبب ظلم و ستمی است که در جهان به وجود آمده است و همین است که عذاب الهی گریبانگیر همه شده است.»

ابوبکر در حدیثی به روایت احمد و ترمذی می فرماید: از رسول الله – صلى الله علیه وسلم – شنیده ایم می فرمود: «هر زمان مردم، ظالم و ستمگری را مشاهده کردند و مانع او نشوند و جلو او را نگیرند نزدیک است که خداوند به خاطر آن برای همگی عذاب بفرستد و عذاب عمومی شود».

«تاریخ و تجربه ثابت نموده است که انسان ستمکار هرگز از گستره‏ی سنت خداوند متعال که ثابت بوده و تبدیل و تغییری در آن رونما نمی گردد؛ فرار کرده نمی تواند. سنت الهی بران است که به زودی دامن انسان ستمگر و ستم گستر را بگیرد. خداوند متعال می فرماید: {هَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ} [انعام/۴۷] (مگر جز گروه ستمکاران هلاک می گردند ؟ !)». [۲]

خداوند متعال می فرماید: {وَلَقَدْ أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ مِن قَبْلِکُمْ لَمَّا ظَلَمُواْ وَجَاءتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَیِّنَاتِ وَمَا کَانُواْ لِیُؤْمِنُواْ کَذَلِکَ نَجْزِی الْقَوْمَ الْمُجْرِمِینَ} [یونس/۱۳] (ما گروهها (و نسلهای زیادی) را هلاک کرده ایم که پیش از شما بوده اند، بدان گاه که ستم کرده اند (و راه گناه سپرده اند) و پیغمبران‏شان برای آنان دلائل روشن و معجزات آشکاری آورده اند و ارائه نموده اند، ولی آنان جزو کسانی نبوده اند که ایمان بیاورند (و سخنان پیغمبران را بشنوند و به دنبال ایشان روند. آری در گذشته و حال و آینده) این چنین گروه بزهکاران را سزا می دهیم. ( پس خویشتن را بپائید و نافرمانی ننمائید)).

درمان ستمگری:

برای درمان این مرض مهلک می توان از نسخه هایی استفاده نمود که خداوند متعال در قالب دین برای درمان آن تجویز نموده است:

  • چنگ آویختن به اخوت اسلامی: «پیامبر گرامی اسلام همه افراد امت را چه در قالب فرد، قبیله، دولت و حکومت از ظلم و ستم باز می دارد آنگاه که در حدیثی متفق علیه می فرماید: «برادرت را یارى کن خواه ستمکار باشد یا ستمدیده» شخصی گفت: ای رسول خدا! اگر مظلوم بود او را یاری می کنم؛ اما چگونه او را کمک کنم در حالیکه ظالم است؟ فرمودند: «دست او را بگیر و از ادامه ظلم و ستم او را منع کن که همین یاری اوست». لذا کسی که در حد توان خویش با هر وسیله ای که شده جلو ظلم و ستم را نمی گیرد، خودش ظالم و ستمگر به شمار می آید؛ زیرا جلوگیری از ظلم مسؤولیت همگانی مسلمانان است. و کسی که وسایل دست داشت او کفایت جلوگیری از ستمکاری را نمی کند یا که هم کدام وسیله ای در دست ندارد بر اوست که از انسان های ستمکار دوری گزیند و به کردار دد منشانه‏ی شان روی خوش نشان ندهد و هرگز بر پایان کار شان مهر تایید نگذارد.» [۲].
  • ایستادگی در قبال ستمگران: از آنجاییکه همواره در یک طرف چرخه‏ی ستمگری، ستم پذیری است؛ می توان گفت: پایان ستمگری، آغاز ستم ناپذیری است. زیرا تا زمانی که توده‏ی مردم بیدار نشوند و برای احقاق حقوق خویش با مشت آهنین در مقابل ستمگران ایستاد نشوند، روز خوش نخواهند دید. در واقع، یکی از عوامل عمده‏ی ستمگری، ستم پذیری است و حالانکه خداوند متعال برای ستمدیده گان اجازه داده تا در قبال ستمگران آواز براورند و حق خویش را از ایشان بگیرند. و درین زمینه خود یار ستمدیدگان شده و شنوای داد شان است: {لاَّ یُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوَءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَن ظُلِمَ وَکَانَ اللّهُ سَمِیعاً عَلِیماً [سوره نساء/۱۴۸] (خداوند دوست ندارد (که افراد بشر پرده دری کنند و عیوب همدیگر را فاش سازند و) زبان به بدگوئی گشایند، مگر آن کسی که مورد ستم قرار گرفته باشد (که می تواند از شخص ستمگر شکایت کند و بدیهای او را بیان دارد و او را دعا و نفرین نماید) و خدا شنوای (دعای مظلوم و) آگاه (از کار ظالم) است).
  • گسستن پیمان دوستی از ستمگر: راه دیگر درین زمینه، قطع پیوند با ستمگران و عدم همراهی و همکاری با ایشان است:{وَلاَ تَرْکَنُواْ إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا}ْ [هود/۱۱۳] ( به کسانی که ستم نموده اند متمایل نشوید). شیخ متولی شعراوی می گوید: «پس به او (ستمگر) اعتماد و تکیه مکن، تا اینکه بداند تو در مقابل او به خدا و قدرتش تکیه نموده ای. اینجاست که احساس ضعف می کند؛ زیرا از جمله آفت و مصیبت دنیا آن است که از ظالمین کمک بخواهیم و در ظلم نمودنشان یاری شان نماییم. و خداوند متعال نیز ما را از گرایش و تمایل به ستمگران باز داشته می فرماید: وَلاَ تَرْکَنُواْ إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُواْ فَتَمَسَّکُمُ النَّارُ [هود/۱۱۳] ( به کسانی که ستم نموده اند متمایل نشوید که آتش به شما می رسد)» [۱].
  • یاری ستمدیدگان: راه دیگر رهایی از دامن این هیولا، یاری و نصرت با ستمدیدگان است که در آموزه های اسلامی مان نیز بدان فراخوانده شده ایم: براء بن عازب می گوید: رسول خدا به انجام هفت چیز به ما دستور داده است [ که ضمن آن آمده است] … و نصر المظلوم ( کمک کردن به انسان مظلوم) [متفق علیه]. و باید از دعای مظلوم هراس داشت؛ زیرا بسان تیری است آنگاه که از چله‏ی کمان رها شد جز بر سینه‏ی هدف، هرگز بر خاک شکست نمی نشیند. پیامبر اسلام هنگام فرستادن معاذ به سوی یمن برایش فرمود: «وَاتَّقِ دَعْوَهَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَیْسَ بَیْنَهُ وَبَیْنَ اللَّهِ حِجَابٌ». [بخارى] (از دعای مظلوم بترس؛ زیرا بین او و خدا، حجابی وجود ندارد.). همچنین حضرت عمر می فرماید:« واتق دعوه المظلوم؛ فان دعوه المظلوم مجابهٌ [۴] ( از دعای مظلومان بر حذر باش؛ زیرا دعای مظلوم مستجاب است.

پایان:

مبارزه با ستمگری، مسؤولیتی همگانی است که از همه می طلبد تا برای براندازی و خشکاندن ریشه‏های این پدیده‏ی شوم بسیج شوند. و در گام نخست، خویش را از آن دور داشته و در قدم دیگر، دست یاری به سوی ستمگر و ستمدیده دراز نماییم تا باعث نجات هر دو شویم. و خداوند است که به یاری مان می شتابد و همیشه یار و یاور مان خواهد بود.

وَلَیَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن یَنصُرُهُ

 

پیگفتار:

  • ظلم و ظالمین؛ نوشته شیخ متولی شعراوی.
  • أنواع الظلم ونتائجه وعلاجه؛ نوشته د. علی قره داغی.
  • اللؤلؤ و المرجان؛ محمّد فؤاد عبدالباقی.
  • إزاله الخفاء عن خلافه الخلفاء؛ محدث شاه ولی الله دهلوی.

درباره ی amweb

همچنین ببینید

رمضان؛ ماه فرصت ها

نویسنده: عبدالرحمن عزام رمضان میدانی است که بنده دران بر شهوات نفسانی و وسوسه های ...

گمشده امروز بشر

نگارنده: عبدالقدیر صالحی واژه‏هایی در قاموس زندگی بشر وجود دارد که با شنیدن آن ها، ...

گزارشی از همایش استقبال از رمضان

  دوشنبه ۲۴ ثور ۱۳۹۷ رمضان ماه دلداده گی بنده به معبود، ماه دعا و ...

بهره‌های رمضانی

نویسنده: الشیخ عبدالعزیز رجب ترجمه: عبدالخالق احسان رمضان، موسم فرمانبرداری‌ها، نیل به درجات، کمایی کردن ...

اصلاح نفس و دعوت دیگران دو وظیفه اساسی فرد مسلمان

نوشته: استاد مصطفی مشهور / ترجمه وتلخیص: عبدالخالق احسان امروزه بسیاری از جوانان پرسان می­کنند ...

ای بنده غافل! رمضان آمد

نوشته: سلطان العمری ترجمه:‌عبدالخالق احسان ای کسی که با پروردگارت مخالفت کرده  ی! و در ...

به آموزش فرزندان میهن توجه نمایید!

فصل زمستان در شرف پایان است و بوی خوش بهار با به صدا در آمدن ...

رازهای درمانی گوش دادن به قرآن

تهیه: دکتر احمد خیبر موحد قرآن نسخه ای است که حقیقت آن، اقیانوسی است بیکران ...

تبعات ویرانگر چشم چرانی

نویسنده: ضیاءاحمد فاضلی استاد پوهنتون هرات در این مقال بر آنیم که به توفیق الله ...

پیاده روی در برنامه ریزی شهری

تهیه کننده : محمود عزیز گسترش شهر نشینی و مسائل و مشکلات خطر زنده گی ...

تفکر و اندیشیده‌ورزی، بهار دعوتگری

نگارنده: دکتر رمضان فوزی بدینی گزارنده: نعمت الله سبحانی اهمیت تفکر: الله عز و جل ...

هلاکت، فرجام بزه‏کاران

نوشته: عبدالرحمن عزّام با نگاه به قرآن کریم، سنت پاکیزه‏ی پیامبر فرزانه‏ی اسلام و سرنوشت ...

اندرز هاى سودمند براى جوانان

نوشته: امام شهید حسن البنا (رح) ترجمه: عبدالخالق احسان اى جوان متدین! ۱_ روزانه تلاوت ...

۹۷ نکته پندآموز و خواندنی

نوشته: وصفی عاشور ابو زید ترجمه: عبدالخالق احسان ۱) برکت عمر وابسته به تعامل نیکوست. ...

گزارش برنامه اختتامیه دوره یکماهه میراث

اسلام دین علم و عمل است و در آغازین نصوص خود این آیین مقدس آسمانی ...

ریزشی برای خیزش

  نوشته: سید مسلم لبیب سال را چهار نگاره است مختلف الحال؛ بهار و تابستان، ...

اندیشه های ایمانی با قرآن

خالد مشعل رئیس سابق دفتر سیاسی حماس، پاره ای از اندیشه ها و اندرزهای ایمانی ...

گزارش کنفرانس”جایگاه امر به معروف ونهی ازمنکر”

گزارش کنفرانس”جایگاه امر به معروف ونهی ازمنکر” بر اساس بایسته های ایمان، امر به معروف ...

تشکر ای یوسفِ پیامبر!

تشکر ای یوسف پیامبر؛ از سرگذشت و قصه ‏ی تو، دانستم که پاره ای از ...

تاپی و آرزوهای مردمی!

برنامه افتتاحیه پروژه تابی مع الخیر در هرات به پایان رسید. در حاشیه این برنامه، ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3