خانه / صفحه اصلی / تفکر و اندیشیده‌ورزی، بهار دعوتگری

تفکر و اندیشیده‌ورزی، بهار دعوتگری

نگارنده: دکتر رمضان فوزی بدینی

گزارنده: نعمت الله سبحانی

اهمیت تفکر:

الله عز و جل آدمیان را ترکیبی از خرد، قلب و جسد آفریده است، و برای هر یک نیازمندی‌های ویژه ا‌ی را قرار داده است، و برای رهنمودی هر یک راه‌ها و وسایل خاصی در نظر گرفته است، مطالعه و پژوهش را توشه‌‌ ای برای خرد، طعام و خوراکی‌های متنوع را توشه ا‌ی برای جسد، خلوت و تنهایی با خویشتن و اندیشیدن در آفریده‌های الهی را توشه‌ای برای روح قرار داده است.

الله سبحانه و تعالی جهان هستی را، با آفرینش زیبایش، محکم و استوار و یگانه، پدیدار ساخت و سپس آن را به تسخیر انسان قرار داد تا انسان با هستی یک ارتباط زیبا، روان و پویا داشته باشد. الله منان در کتاب‌های خویش برخی از اسرار هستی را بیان نموده و میدان‌های زیادی را جهت تنویر افکار و کشف اسرار و به کار انداختن عقول رشاد، رها نموده است، تا آدمیان در آن بیندیشند.

از این‌رو در قرآن‌کریم آیات زیادی جهت تحریک و ترغیب به تفکر و اندیشه‌ورزی در جهان هستی آمده است و کسانی که به شکل گذرا بدون تفکر و تدبر و اندیشه در هستی می‌گذرند با استفهام انکاری ایشان را مورد سرزنش و توبیخ قرار داده است، الله سبحان در جای‌های متعددی چنین بیان نموده؛ آیا در زمین سیر نمی‌کنند تا ببینند…، و در جای دیگر می‌فرماید: {أولم یسیروا}.آیا سیر نمی‌کنند.

و در مقابل کسانی را که به تفکر و تدبر می‌پردازند چنین ستوده است: {إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ لَآیَاتٍ لِأُولِی الْأَلْبَابِ. الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَیَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ} [آل عمران: ۱۹۰، ۱۹۱] (مسلّماً در آفرینش (عجیب و غریب و منظّم و مرتّب) آسمانها و زمین، و آمد و رفت ( پیاپی، و تاریکی و روشنی، و کوتاهی و درازی) شب و روز، نشانه ها و دلائلی (آشکار برای شناخت آفریدگار و کمال و دانش و قدرت او) برای خردمندان است. کسانی که خدا را ایستاده و نشسته و بر پهلوهایشان افتاده (و در همه اوضاع و احوال خود) یاد می کنند و درباره آفرینش (شگفت انگیز و دلهره انگیز و اسرارآمیز) آسمانها و زمین می اندیشند (و نقشه دلربا و ساختار حیرتزای آن، شور و غوغائی در آنان برمی انگیزد، و به زبان حال و قال می گویند:) پروردگارا! این (دستگاه شگفت کائنات) را بیهوده و عبث نیافریده ای؛ تو منزّه و پاکی (از دست یازیدن به کار باطل!)، پس ما را (با توفیق بر انجام کارهای شایسته و بایسته) از عذاب آتش (دوزخ) محفوظ دار).

کدام حالت زیبا تر از حالتی است که بنده با قلب و خرد خویش به تفکر می‌پردازد و زبانش نیز به ذکر و یاد الهی مصروف است و آفریدگارش را می‌ستاید و از وی خواستار رهایی و نجات از آتش جهنم است. در حقیقت این نهایت خشوع و خضوع در برابر آفریدگار غفور است و نشانی از عبودیت کامل در برابر رب الارباب و آفریدگار است.

و در همین سیاق قرآن‌کریم مظاهری از تفکر در هستی الله سبحانه و تعالی را به صورت بسیار زیبا و دلگشا برای آدمیان بیان داشته است، می‌فرماید:‌ {أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَأَنْزَلَ لَکُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَهٍ مَّا کَانَ لَکُمْ أَن تُنْبِتُوا شَجَرَهَا أَإِلَهٌ مَّعَ اللهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ یَعْدِلُونَ * أَمَّن جَعَلَ الأَرْضَ قَرَارًا وَجَعَلَ خِلاَلَهَا أَنْهَارًا وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِیَ وَجَعَلَ بَیْنَ الْبَحْرَیْنِ حَاجِزًا أَإِلَهٌ مَّعَ اللهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاَ یَعْلَمُونَ * أَمَّن یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَیَکْشِفُ السُّوءَ وَیَجْعَلُکُمْ حُلَفَاءَ الأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللهِ قَلِیلاً مَّا تَذَکَّرُونَ * أَمَّن یَهْدِیکُمْ فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَن یُرْسِلُ الرِّیَاحَ بُشْرًا بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللهِ تَعَالَى اللهُ عَمَّا یُشْرِکُونَ * أَمَّن یَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ یُعیدُهُ وَمَن یَرْزُقُکُم مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللهِ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَکُمْ إِن کُنْتُمْ صَادِقِینَ} [نمل/۶۰-۶۴] ((آیا بتهائی که معبود شما هستند بهترند) یا کسی که آسمانها و زمین را آفریده است، و برای شما از آسمان آبی بارانده است که با آن باغهای زیبا و فرح افزا رویانیده ایم؟ باغهائی که شما نمی توانستید درختان آنها را برویانید. آیا (با توجّه به آفرینش آسمانها و زمین و نزول باران و برکات و ثمرات ناشی از آن، و هماهنگی و پیوند لطیف و دقیق هر یک از این مخلوقات) معبودی با خدا است؟! اصلاً ایشان قومی هستند (از حق پرستی به بت پرستی) عدول می کنند. (بتها بهترند) یا کسی که زمین را قرارگاه (و محلّ اقامت انسانها) ساخته است، و در میان آن رودخانه ها پدید آورده است، و برای زمین کوههای پابرجا و استوار آفریده است (تا قشر زمین را از لرزش نگاه دارند) و میان دو دریا مانعی پدیدار کرده است (تا آمیزه یکدیگر نگردند. حال با توجّه به اینها) آیا معبودی با خدا است؟! اصلاً بیشتر آنان بی خبر و نادانند و قدر عظمت خدا را نمی دانند. آیا بتها بهترند یا کسی که به فریاد درمانده می رسد و بلا و گرفتاری را برطرف می کند هر گاه او را به کمک طلبد، و شما (انسانها) را (برابر قانون حیات دائماً به طور متناوب) جانشین (یکدیگر در) زمین می سازد (و هر دم اقوامی را بر این کره خاکی مسلّط و مستقرّ می گرداند. حال با توجّه بدین امور) آیا معبودی با خدا است؟! واقعاً شما بسیار کم اندرز می گیرید. (آیا بتهای بی جان بهترند) یا کسی که شما را در تاریکیهای خشکی و دریا رهنمود (و دستگیری) می کند، و کسی که بادها را به عنوان بشارت دهندگان ، پیشاپیش نزول رحمتش وزان می سازد (و آنها را پیک قدوم باران می سازد. در ساختن و راه اندازی اینها) آیا معبودی با خدا است؟ خدا فراتر و دورتر از این چیزهائی است که انباز او می گردانند. آیا معبودهای دروغین شما بهترند یا کسی که آفرینش را می آغازد، سپس آن را برگشت می دهد، و کسی که شما را از آسمان و زمین روزی عطاء می کند؟ ( حال با توجّه به قدرت آفرینش یزدان، و نظم و نظام موجود در پدیده های جهان، و اقرار عقل سالم به زنده شدن دوباره مردمان در دنیای جاویدان) آیا معبودی با خدا است؟ (ای پیغمبر بدیشان) بگو: دلیل و برهان خود را بیان دارید اگر راست می گوئید (که جز خدا معبودهای دیگری هم وجود دارند)) و می فرماید: {أَفَلاَ یَنظُرُونَ إِلَى الإِبْلِ کَیْفَ خُلِقَتْ * وَإِلَى السَّمَاءِ کَیْفَ رُفِعَتْ * وَإِلَى الْجِبَالِ کَیْفَ نُصِبَتْ * وَإِلَى الأَرْضِ کَیْفَ سُطِحَتْ} [غاشیه/ ۱۷-۲۰] (آیا به شتران نمی نگرند که چگونه آفریده شده اند؟! و به آسمان نگاه نمی کنند که چگونه برافراشته شده است؟! و به کوهها نمی نگرند که چگونه نصب و پابرجای شده اند؟! و به زمین نمی نگرند که چگونه پهن و گسترانیده شده است؟!)

از انسان خواسته شده تا در دو زمینه به تفکر و تدبر بپردازد، نخست در کتاب نگاشته شده‏ی الهی؛ قرآن‌کریم که شامل ارزش‌ها، آداب، اخلاق و عقایدی است که انسان را به اوج انسانیت و سعادت می‌رساند و دیگری ـ که مجال سخن ما در این زمینه است ـ‌ تفکر در کتاب پیدا و مرئی الهی که در هستی نهفته است می‌باشد؛ جهان هستی که الله سبحانه و تعالی آن را به شکل محکم و استوار پدیدار ساخته است و از انسان خواسته شده است تا دیدگانش را به آن بدوزد و قلبش در آن تفکر بورزد. و سپس با این اندیشه ورزی به این نتیجه برسد که الله سبحانه و تعالی دارای صفات کمال و اسماء زیبا است که جهان هستی نمونه‌ ای از عظمت و بزرگی صفات اوتعالی است.

فواید تفکر و اندیشه ورزی برای دعوتگر

زمانی که تفکر و تدبر در هستی از عموم مسلمانان خواسته شده است و برای ایشان مفید تلقی گردیده است، پس دعوتگران الهی به طریق اولی باید بدان بپردازند؛ زیرا که در تفکر و اندیشه‌ورزی آثار و فواید زیادی در ساختار شخصیتی و ایمانی دعوتگر نهفته است، به همین جهت سردار و حبیب مان محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم که الله منان ایشان را تحت مراقبت خویش تربیت نموده بود؛ هر از چندگاهی ایشان قبل از بعثت خویش به غار حرا می‌رفتند و به تفکر و تدبر و عبادت می‌پرداختند، زیرا این کار وسیله‌ای بود جهت تربیه و آمادگی برای پذیرش امر سترگی که در انتظار شان بود.

علاوه بر این که تفکر باعث صفای روحی و تقویت ایمانی می‌شود، فواید دیگری را نیز با خود دارد که مختص دعوتگران الهی است و ما در این‌جا به صورت مختصر بیان می‌نماییم:

  1. پاکیزگی و نیکویی ایمان: دعوتگر نیازمند توشه روحی خاصی است، که وی را در مسیر راه دعوت یاری نماید، به همین جهت دعوتگر توشه‌اش را در خلوت با پروردگارش و ستایش هستی و نوآفرینی مخلوقاتش و تفکر و تدبر در بزرگی آفریدگار سترگی که زندگی را برای وصول رضایش ایجاد نموده است؛ می‌بیند. و بعد از آن تمام موانع که در مسیر راه دعوتش ایجاد می‌شود، سهل و آسان می‌گردد.
  1. تربیت ذاتی: دعوتگر نیازمند برخی صفات و ویژگی‌های ذاتی و باطنی است که وی را در مسیر مشکلات و پیش‌برد امور مهم زندگی‌اش یاری نماید. در حقیقت او نیازمند صبر و پایداری، مبارزه با خواهش‌های نفسانی و داشتن سینه‌ی فراخ می‌باشد. بسا اوقات برای دعوتگر لازم است تا برای کسب این ارزش‌های سترگ با خود خلوت نماید، گر چه نفس آدمی دوست دارد تا با دیگران در آمیزد و همیشه با دیگران باشد؛ مخالفت دعوتگر با این خواسته نفسانی خود تمرینی است جهت به دست آوردن صبر و پایداری و مجاهده با نفس. و همین موضوع باعث می‌شود تا نفس در برابر کسب کارهای خیر و حمل دشواری‌های دعوت، سر فرود آورد.
  2. ثقافت و معرفت طبیعت: شناخت و فرهنگ یکی از ارکان وصول دعوتگر به اهدافش است، مهمترین وظیفه دعوتگر رساندن پیامش است به صورت کامل و همه جانبه؛ لذا اگر دعوتگر خود معرفت و دانش صحیحی نسبت به هستی نداشته باشد پیامش نیز چندان تاثیری بر مخاطبانش ندارد. به همین جهت تفکر و اندیشیدن در هستی و سیر و سیاحت هدفمند دو مؤلفه‏ی اساسی جهت کسب ثقافت و معرفت هستی و اسرار آن می‌باشد. تفکر زیاد و نگاه‌های هدفمند و سیر و سیاحت در هستی باعث شناخت انواع دریاها و اقیانوس‌ها، کوه‌‌ها و چراگاه‌ها، زبان‌های گوناگون و فرهنگ‌های مختلف و تنوعی حالات و عادات می‌شود. بدین وسیله دعوتگر آگاهی اجتماعی و درک و شناخت صحیح نسبت به پیرامونش پیدا می‌کند.
  3. فرصت تصحیح اشتباهات: خلوت با نفس فرصتی است تا دعوتگر مسیر راهش را تصحیح نموده و اشتباهاتش را از خلال محاسبه نفس و درنگ عمیق نسبت به برخی از مظاهر انحرافات مداوا نماید؛ انحرافاتی که در خلال مخالطت و آمیختگی با مردم ایجاد می‌شود.
  4. درنگ انگیزشی: برخی اوقات نفس داعی در اثر مخالطت و آمیزش با مردم دچار سستی و ملالت می‌شود، و در برابر مشکلاتش عاجز می‌ماند؛ به همین جهت برایش لازم است، تا لحظاتی را با خود خلوت نموده و از خلق ببرد و به خالق روی آورد، و همین درنگ‌های کوتاه و موقت و دور از غوغای کوچه و بازار و سر به گریبان خود فرو بردن، باعث ایجاد انگیزش دوباره و روحیه‌ی تازه جهت کار دعوت و مجالهای آن می‌شود.
  5. وسیله‌ی دعوی: بی‌گمان تفکر و اندیشیدن، وسیله‌ای برای بالا بردن و تقویت ایمان و غرس عقیده‌ی صحیح از خلال همراهی و خلوت‌گزینی در رحله‌های تفریحی و فراخواندن ایشان به نگاه‌های دقیق در آفرینش الله رحمان و قدرت‌های بی‌کران پرورگار سبحان، در نفوس برخی از مدعویان می‌شود، و در خلال این تفکر به این نتیجه می‌رسد که فقط چنین آفریدگاری سزاوار پرستش و کرنش است و بس.
  6. الگوی عملی: حرص دعوتگر بر وظیفه‌ی روزانه‌اش جهت تفکر و اندیشیدن، دعوت خاموشانه‌ و الگویی است برای دیگران، و این خود یکی از بهترین شیوه‌هایی است برای فراخواندن دیگران به انجام این عبادت فراموش شده؛ زیرا که دعوت رفتار بلیغ‌تر از دعوت گفتار است.
  7. بخشیدن ثبات و پایداری: بسا اوقات ممکن است که آفاتی بر دعوتگران الهی مثل فتور و سستی در مسیر راه عارض شود، پس وی پیوسته نیازمند اموری است که وی را در مسیر راه دعوت کمک نموده و استمراریت عطا نماید، تفکر در هستی آفریدگار بی‌نیاز و مظاهر پیدا و نهان آن، از بهترین وسایل ثبات و پایداری شمرده می‌شود. به همین جهت است که عبد الله بن عباس رضی‌الله‌عنه می‌فرماید: تفکر در کار خیر انسان را به سوی عمل فرا می‌خواند، و پشیمانی از کار شر انسان را به ترک آن فرا می‌خواند، و هنگامی که هم و غم بنده و دوستداشتنش به خاطر الله سبحانه و تعالی قرار گیرد، خاموشی‌اش تفکر و کلامش ستایش و حمد الهی شمرده می شود.
  8. شناسایی و کشف درون: دعوتگر پیوسته نیازمند شناخت و کشف استعدادهای نهفته و توانایی پوشیده‌اش و رسیدن به نتایج محسوسی از توانایی نهفته‌اش می‌باشد، تا این که تمامی توانایی‌ها و مهاراتش را در راه دعوت الی الله به کار اندازد، تفکر در هستی و نفس خودی، بهترین وسیله‌ی کشف این توانایی‌های ذاتی و نهفته است. و افزایش فهم و معرفت باعث عمل بیشتر می‌شود. چنان‌که وهب فرزند منبه می‌گوید: هیچ‌گاه اندیشیدن و درنگ نمودن شخص طولانی نمی‌شود مگر این که به فهم آن چیز دست می‌یابد و چیزی را نمی‌فهمد مگر این که می‌داند و چیزی را نمی‌داند مگر آن که بدان عمل می‌نماید.
  9. آمادگی ذهنی: یکی از روش‌های موفق در مسیر راه دعوت الی الله به کار گرفتن و بر انگیختن ذهن و خرد برای رساندن پیام دعوت می‌باشد. بر انگیختن ذهن و به کار گرفتن خرد، در منهج قرآنی و سنت نبوی نیز به وفور آمده است، تفکر در هستی و کوشش جهت رسیدن به اسرار آن خود دعوتگر را جهت خلاقیت و ابتکار در راه دعوتش یاری می‌کند و وی را توانایی می‌بخشد تا بتواند از روش‌های تازه و تاثیرگذار، کار بگیرد.

و در فرجام سخن، برادر دعوتگرم! بکوش تا خود را از این عطایای ربانی و فیوضات الهی محروم نسازی؛ پیوسته به شکل موثر و فعال با هستی و آن‌چه که در آن است با ارتباط باش و در بین کتاب نگاشته‏ی الهی و کتاب پیدا و دیداری آن (هستی) جمع نما، و به تفکر در هر دو بپرداز، تا این که تو را برای به دوش کشیدن بار مسوولیت میراث انبیای الهی و مصلحان ربانی، آماده سازد.

درباره ی amweb

همچنین ببینید

رحمت، نخستین خشت در بنای تعاملات‏مان

نوشته: د. علی القره داغی ترجمه: محفوظه جامی الاحمدی هرگاه نگاهی به جهان پیرامون مان ...

آثار و پیامدهای اصلاح

نویسنده: محی الدین عریف شکیبانی تغییر و تحول جزء لاینفک طبیعت و سرشت مادیات است، ...

جنایت تمدن معاصر بر انسانیت و راه نجات از آن

نویسنده: دکتور إبراهیم الترکاوی / ترجمه:‌ عبدالخالق احسان هیچ کس نمی تواند، منکر جنایت تمدن ...

خجالت در دعوت دیگران، نشانه ها، عوامل و راه حل ها

نویسنده : عبدالحمید بلالی / ترجمه: عبدالخالق احسان تعریف: خجالت در دعوت دیگران عبارت از ...

وصف بهشت با استناد به آیات قرآن کریم!

برادر عزیزم: به سوی مغفرت پروردگارتان و بهشتی که عرض آن به اندازه آسمان و ...

گفتار فربه تر از رفتار

عبدالقدیر صالحی دوست دارم این نوشته را با یک پرسش آغاز کنم. پرسشی که ذهن ...

تغییر خودی

درین برهه از زمان، امت اسلامی به کشتیِ شکسته‏ی از هم‌گسسته‌ و توفان‏زده ای می ...

کتاب‌فروشی‌ها را ببندید و … بگشایید

نگارنده: عبد الکریم بکار گزارنده: نعمت الله سبحانی پژوهش‌گری می‌گوید: در پایتخت یکی از کشور‌های ...

از تعصب؛ دور می‏باید، شدن!

نویسنده: عبدالرحمن عزام اسلام دینی است که به اساس کرامت انسانی، همه‏ی انسان‏ها را با ...

امریکا مشغول جنگ بر ضد مسلمانان!

نویسنده: محمد سالم الراشد ترجمه: عبدالخالق احسان بعد از این که ترامپ در نومبر ۲۰۱۶م ...

خدمتی دیگر از انجمن طبی اسلامی افغانستان ( ایما )!

جمعیت اصلاح نیمروز با همکاری انجمن طبی اسلامی افغانستان –ایما، کمپ طبی تخصصی رایگان تداوی ...

مهرورزی به دیگران

نگاشته‌ی: نعمت الله سبحانی محبت و مهرورزی به دیگران یکی از صفات بارز فرستادگان الهی ...

برابری حقیقی

اسلام مساوات و برابری را اساس گذاری نموده، همان¬گونه که تهداب آزادی و برادری را ...

خطرناک¬ترین مرض

نوشته:‌ د. علی القره داغی ترجمه:‌ عبدالملک فاضلی با نگاه پند آمیز در کتاب خداوند ...

گزارشی از خدمات طبی ایما در ولایت زیبای نیمروز

الحمدلله از روز پنجشنبه تا اکنون کمپ طبی تخصصی رایگان که از طرف ( جمعیت ...

هفتمین روز هفته فهم قرآن کریم- هرات

جمعه ۸ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ امروز هفتۀ فهم، با تلاوت مولوی دین محمد محمدی ...

ریزشی برای خیزش

نوشته: سید مسلم لبیب سال را چهار نگاره است مختلف الحال؛ بهار و تابستان، پاییز ...

ششمین روز هفته فهم قرآن کریم- غرب هرات

پنجشنبه ۷ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ امروز هفتۀ فهم، با تلاوت قاری خلیل احمد هروی ...

پنجمین روز هفته فهم قرآن کریم- غرب هرات

چهارشنبه ۶ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ پنجمین روز از هفتۀ فهم، با تلاوت مفتی حبیب ...

چهارمین روز هفته فهم قرآن کریم- غرب هرات

سه شنبه ۵ سرطان ۱۳۹۷ خورشیدی برنامۀ چهارمین روز از هفته فهم، با تلاوت قاری ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3