خانه / صفحه اصلی / پیاده روی در برنامه ریزی شهری

پیاده روی در برنامه ریزی شهری

تهیه کننده : محمود عزیز

گسترش شهر نشینی و مسائل و مشکلات خطر زنده گی شهری, بیش از پیش ضرورت توجه همه جانبه به راهبردهای سودمند برای بهینه سازی زندگی ساکنان شهرها را  لازم ساخته است،  در میان عوامل تأثیرگذار در شهرها مانند محیط زیست شهری, حمل و نقل شهری و ایمنی شهری؛  برنامه ریزی شهری, یک عامل بسیار مهم که تأثیر فزاینده وتعیین کننده ای بر دیگر عوامل سازنده گی شهری دارد؛ می باشد.

سفر های درون شهری از فعالیت های روزانه شهروندان ناشی میشوند، این فعالیت ها ممکن است با هدف کار, خرید، آموزش, تفریح وغیره صورت گیرد. برای انجام این امور کاربران از وسایل سفر مختلفی (پیاده روی, بایسکل سواری, موتر شخصی, بس و….) میتوانند استفاده نمایند.

این درحالی است که گستردگی وجمعیت زیاد شهرها سبب شده تعداد سفرها  و رفت و آمد ها بیشتر از تسهیلات ارایه شده در یک شهر باشد. بنابراین لازم است که سفرها به گونه ای مدیریت شوند که هم از ایجاد سفرهای غیر ضروری جلوگیری شود و هم از تسهیلات ارایه شده به نحو بهینه استفاده گردد.

یکی از انواع حمل ونقل غیر ماشینی پیاده روی میباشد که در حمل و نقل غیر ماشینی نیروی لازم برای جابجایی از طریق نیروی ماهیچه ای تامین می گردد که مرسوم ترین آنها عبارت است از حرکت پیاده و بایسکل.

حرکت پیاده طبیعی ترین, قدیمی ترین و ضروری ترین شکل جابجایی انسان در محیط است و پیاده روی هنوز مهمترین امکان برای مشاهده مکانها, فعالیتها واحساس شور و تحرک زندگی وکشف ارزشها و جاذبه های نهفته در محیط است. و بدون آن کمتر سیستم دیگری قادر است که مسافر را از مبدا به مقصد برساند. بایسکل رانی دیگر وسیله جابجایی است که نسبت به پیاده روی بازدهی بیشتری در مسیر های نسبتاٌ طولانی تر دارد. هردو روش مزبور, علاوه بر جابجایی, برای سلامتی انسان نیز مفید هستند. و از نقشی تفریحی و ورزشی برخوردار می باشند. عمل کرد وخصوصیات بایسکل در حمل و نقل شهر شباهت بسیار زیادی به پیاده روی دارد. بنابر این در حمل و نقل شهری پیاده روی و بایسکل سواری از جایگاه یکسانی برخوردار بوده و همیشه باهم مد نظر کارشناسان قرار میگیرند.

به طور کلی میتوان حرکت پیاده را به هفت فعالیت مختلف تقسیم  کرد که عبارتند از: قدم زدن, ایستادن, نشستن, درازکشیدن, دویدن, بازی کردن, تماشا کردن.

پیاده روی دارای اهمیت اساسی در ادراک هویت فضایی, احساس تعلق به محیط و دریافت کیفیتهای محیطی است. چهرۀ شهر بیشتر از طریق گام زدن در فضای شهر احساس میشود.

پیاده روی اولین چیز است که یک نوزاد میخواهد که آنرا انجام دهد. و آخرین چیزی است که یک سالمند میخواهد که آنرا ترک کند، پیاده روی ورزشی بدون باشگاه, نسخه ای بدون دارو, کنترول وزنی بدون رژیم وکیمیایی که نزد هیچ کیمیا گری یافت نمی‏شود.

به طور خلاصه میتوان مزایای حمل ونقل غیر ماشینی را چنین یاد کرد:

  1. کاهش بار ترافیک
  2. کاهش مشکلات پارکینگ
  3. صرفه جویی در هزینه تسهیلات پارکینگ و سرک
  4. مسیر های پیاده فضاهای طبیعی شهری هستند و عموماً جای جداگانه ای نمی گیرند.
  5. صرفه جویی در هزینه سفر خانواده ها
  6. کاهش ریسک تصادفات برای دیگر مستفیدین و معابر شهری
  7. افزایش سلامتی جسمی وروحی شهروندان
  8. خلق فضای های شهری باکیفیتی مناسب
  9. مسیر های پیاده قابل اتکا میباشد وافراد میتوانند سر موعد به کار خود برسند.
  10. کاهش مصرف انرژی (سوخت) طوریکه انرژی غیر قابل تجدید مصرف نمیشود.
  11. بهبود تناسب حمل و نقل با توسعه کاربری زمین در شهر
  12. بهبود گزینه های جابجایی برای افرادی که امکان رانندگی ندارند.
  13. محیط زیست شهر را به هم نمیزند درنتیجه‏ی ازدیاد پیاده مداری آلودگی هوا کاهش میابد.

Waldock والدوک ممیزات پیاده رو ها را چنین بیان میکند ۱٫ ارتباط (شبکه های پیاده نقش کلیدی در دسترسی مناسب به مقصد بازی میکنند.)۲٫ انعطاف پذیری در صورت دارا بودن عرض مناسب, سطح هموار, چشم انداز مناسب در واحد همسایگی میتواند یک محیط مطابق بانیاز های بدنی انسان ایجاد نماید. ۳٫ راحتی ( گذر از خیابان ها را آسان می نماید, ایمنی و عدم تاخیر افراد پیاده را سبب میشود)۴٫ شادی بخش بودن (سبب علاقمندی مردم ازطریق تنظیف کردن و بر چیدن عوامل تهدید کننده میشود) ۵ وضوح و شفافیت

با داشتن مزایای فوق اهمیت مسیرهای عابر پیاده و پیاده مداری و جایگاه آن در سیستم حمل و نقل شهری بارز میسازد.

شهرها اغلب شامل شبکه پیچیده از راه‏ها, خیابان ها ,پارک ها و پیاده رو ها میباشند. ایجاد هر گونه چالش برای افراد پیاده , باعث بروز مشکلات و معضلات زیادی در جهت رسیدن آنها به مقصد شان میشود. تجربه نشان میدهد اگر مردم بامشکلی در مسیرهای عابر پیاده مواجه شوند, از گذراندن وقت در این مسیرها در شهر ناامید می شوند. وامکان حضور آنها در این پیاده رو ها نیز همانند بسیاری از فضا کم میشود. (Gemzoe and Gehl:31).

در دوسه دهه اخیر, درنتیجه گیری و حاد شدن مشکلات شهری مثل آلودگی محیط زیست, دشواری رفت و آمد, ناامنی راه ها, انحطاط مراکز تاریخی شهرها, افت کیفیت فضاهای شهری, افول ارزشهای بصری و…. واکنش گسترده ای علیه سلطه وسایط موتوری وکاهش تحرکات پیاده در جهان به وجود آمده است.

پیاده رو ها علاوه بر نقش ارتباطی و دسترسی, مکانی امن و راحت برای تماس اجتماعی, گردش و تماشا و…. فراهم می آورد.

درپیاده روها, آزادی عمل انسان پیاده, برای توقف, مکث, تغییر جهت و تماس مستقیم با دیگران بسیار زیاد است. از این رو شهروندان به تدریج به حضور در شهر و انجام فعالیت‏های مدنی عادت کرده و زمان بیشتری را در فضاهای شهری میگذرانند و این به نوبۀ خود به بهبود و ارتقاء فرهنگ و عادات شهر نشینی از جمله رعایت حقوق دیگران و احساس مسئولیت در برابر جامعه کمک میکند.

پیاده روها, محل حضور همه شهروندان و مشارکت آنان در زندگی جمعی شان میباشد. این فضاها در مقیاس همه شهر عمل کرده پذیرای گروه های مختلفی از شهروندان میباشد.

سرزندگی و انعطاف از ویژگی های اساسی و اصلی پیاده روها است, از این رو می بایست در پیاده روها همواره زنده گی اجتماعی در جریان باشد. این فضا همچنین میبایستی بتوانند جاذب طیف وسیعی از شهروندان بوده و خود را همواره با رویداد های درون خود هماهنگ سازد.

بااین حال در افغانستان  در پروژه های درون شهری توجه به ساخت و ترمیم جاده های شهری نسبت به پیاده رو ها بیشتر میباشد و اولویت برای وسایل موتوری نسبت به انسان داده میشود باوجود اینکه هزینه های ساخت جاده بیشتر از پیاده روها میباشد. که میتوان به مشکلات موجوده ذیل در پیاده رو ها درافغانستان چنین اشاره نمود.

  1. پیاده روها نامنظم, باریک پرازدحام وپلکانی هستند.
  2. تخصیص و اولویت دادن بودجه برای مسیر های وسایل موتوری نسبت به شهروند پیاده – باوجود اینکه باید در درجه اول قرار گیرد – به مشاهده میرسد. (به طور نمونه میتوان سرک ولایت هرات ( خواجه علی موفق ) سرک فرقه ( شهید علاؤالدین), ترمیمات سرک های داخل شهررا یاد آوری کرد)
  3. عابرین به اجبار از سطوح سواره رو، برای عبور و مرور با ایمنی صفر حرکت میکنند.
  4. وجود موانع (صندوق های برق, تیر برق, زینه های دوکانهاو…), اشیاء و زباله در مسیر
  5. وضعیت نامناسب پلهای کانالهای کنار سرک و جوی ها
  6. پیاده رو ها در تحت تصرف بساطی ها دستفروش ها ودوکان داران میباشد.
  7. کفسازی نا مناسب و عدم توجه به تهداب پیاده رو ها بخصوص در هرات، در ساخت پیاده رو ها از موزائیک های نامناسب بسیار استفاده میکنند که در بعضی فصول سال عبور و مرور پیاده در آن‏را مشکل میسازد.
  8. نقاط مبهم در محل عبور از خیابان ها
  9. عدم توجه به تردد معلولین در مسیر ها که این خود عدالت اجتماعی را خدشه دار می کند
  10. وضعیت قرارگیری نامناسب و یا عدم وجود ایستگاه اتوبوس
  11. نبود مبلمان شهری (چوکی, فضای استراحت پیاده رو ها…)
  12. موجودیت معضلات اجتماعی از قبیل خیابان آزاری زنان و دختران, کیسه بری و غیره..

ودهها و شاید صدها معضل و مشکل دیگر که در این مقال نمیگنجد

در کشورهای  گوناگون , تلاش های زیادی صورت میگیرد و حمایت های دولتی و شاروالی ها دراین زمینه سهم بسزایی دارند. آن چنان که بسیاری از شهر ها به تدوین برنامه ها و چشم اندازهای توسعه شبکه های پیاده در مقیاس های زمانی و متفاوت  و به ویژه با چشم انداز قرن بیست و یکم همت گماشته اند (نصیری ۱۴:۱۳۹۰)

دراین زمینه بازیابی وتوسعه فضاهای پیاده در جهان به یکی از محورهای برنامه ریزی و طراحی شهری بدل شده که از آن به عنوان (جنبش پیاده گستری Walk 21) یاد میشود.

جنبش گسترش فضاهای پیاده نه تنها سیمای کالبدی شهر را عوض کرده, بلکه تغییرات نوینی در کیفیت زندگی شهری و رفتار اجتماعی و فرهنگ مردم به وجود آورده است. همچنین الگوها و روش های جدیدی برای حل مسایل شهری ارایه داده که باعث تحولی عمیق در نظریه ها و روشهای شهرسازی به ویژه در عرصه ساماندهی فضاهای شهری شده است.

بااین حال میشود در شهرهای افغانستان با توجه به پیاده رو ها، آنها را به طرق ذیل  پویا و سرزنده ساخت:

  1. استفاده از تجارب دیگر کشورها برای دیزاین پیاده رو وکفسازی
  2. ارائه آثار هنری امکان مناسبی جهت مکث و ایجاد کشش برای کسانی که به دلایل مختلف دیگری وارد پیاده راه شده اند( بویژه برای کودکان همراه خانواده) میباشد.
  3. توجه به مبلمان شهری و تجهیزات پیاده روها ازقبیل ساخت چوکی و امکاناتی برای استراحت،آب نماها
  4. تهیه دیدن مکان های مناسب بهداشتی (دستشوئی های عمومی)
  5. درنظر گرفتن مسیرهای پیاده راه که مختص پیاده رو ها باشد ( مانند جاده لیلامی ها, اختصاص دادن سرک ها و کوچه های شهر قدیم که خود جاذبه ای توریستی دارند, و یا اختصاص دادن ساعاتی از روز معمولا عصر ها و یا روزهای خاصی از هفته یا سال که مانع ورود وسایل نقلیه شوند)
  6. توجه به مقیاس انسانی درکلیه مراحل مکانیابی و طراحی در تمامی جزئیات چون هدف مهم و نهایی ساخت پیاده رو انسانها هستند.
  7. توجه کافی به مکانیابی یک محدوده پیاده بر اساس حد اکثر ارتباط با بافت محله ها.
  8. به حد اکثر رساندن تنوع کاربری ها در محدوده پیاده و بارعایت اصل سازگاری
  9. حدا کثر استفاده از گیاهان, آب و عناصر و مصالح طبیعی در بهسازی و مبلمان پیشنهادی.
  10. حفاظت از بناهای با ارزش تاریخی در پیاده راه و یا توسعه محدوده های پیاده حول این ابنیه ( مانند منارهای هرات, شهرقدیم هرات…..)
  11. توجه به چشم اندازهای طبیعی و مصنوعی و به ویژه دور منظر انتهایی در محدوده پیاده.
  12. تمرکز بیشتر برایجاد توسعه پیاده راه ها در محلات شکل گرفته تا مناطق شهری نوساز
  13. استفاده از مواد و مصالح بومی همساز با اقلیم در جزئیات مصنوعی پیاده راه.
  14. طراحی بدنه های پیاده راه همساز با بناهای همجوار و خط آسمان و اقلیم و تغییرات آن.
  15. توجه به الگوروشهای رایج ساخت و ساز در بافت موجود و پیرامون پیاده راه.
  16. رعایت نقطه نظرات اکثریت کاربران محدوده از طریق نظر سنجی و مشارکت دادن آنان.
  17. در نظر گرفتن تردد معلولین با اجرای هم سطح سازی و مصالح مخصوص

نکاتی که ذکر شد برخی از مواردی بود که در طراحی پیاده روها باید مورد توجه قرارداد. چه بسا با توجه به نیازها و عادات انسانی, موارد بیشتری درخصوص ایجاد و مدیریت پیاده روها مطرح بوده و خواهد شد.

امید است تلاشها و رسیدگی ها به محل تپیدن قلب دوم انسانها روز افزونتر و مثمر ثمر تر گردد.

منابع:

  1. کتاب سیمای شهر از دکتر رحمت الله فرهودی, دکتر ایرج تیموری, مریم جعفری مهر آبادی)
  2. Toward the Health City (Jason Corburn),MIT Press Cambridge,Masachosets,London,England,2009
  3. مقاله کیومرث حبیبی , محمد رضا حقی, سعید صداقت به عنوان مقایسه تطبیقی قابلیت پیاده مداری در محلات مسکونی طراحی شده از دیدگاه ساکنین چاپ سال ۱۳۹۳ نشریه علمی – پژوهشی انجمن علمی معماری وشهر سازی ایران

درباره ی amweb

همچنین ببینید

رمضان؛ ماه فرصت ها

نویسنده: عبدالرحمن عزام رمضان میدانی است که بنده دران بر شهوات نفسانی و وسوسه های ...

گمشده امروز بشر

نگارنده: عبدالقدیر صالحی واژه‏هایی در قاموس زندگی بشر وجود دارد که با شنیدن آن ها، ...

گزارشی از همایش استقبال از رمضان

  دوشنبه ۲۴ ثور ۱۳۹۷ رمضان ماه دلداده گی بنده به معبود، ماه دعا و ...

بهره‌های رمضانی

نویسنده: الشیخ عبدالعزیز رجب ترجمه: عبدالخالق احسان رمضان، موسم فرمانبرداری‌ها، نیل به درجات، کمایی کردن ...

اصلاح نفس و دعوت دیگران دو وظیفه اساسی فرد مسلمان

نوشته: استاد مصطفی مشهور / ترجمه وتلخیص: عبدالخالق احسان امروزه بسیاری از جوانان پرسان می­کنند ...

ای بنده غافل! رمضان آمد

نوشته: سلطان العمری ترجمه:‌عبدالخالق احسان ای کسی که با پروردگارت مخالفت کرده  ی! و در ...

به آموزش فرزندان میهن توجه نمایید!

فصل زمستان در شرف پایان است و بوی خوش بهار با به صدا در آمدن ...

رازهای درمانی گوش دادن به قرآن

تهیه: دکتر احمد خیبر موحد قرآن نسخه ای است که حقیقت آن، اقیانوسی است بیکران ...

تبعات ویرانگر چشم چرانی

نویسنده: ضیاءاحمد فاضلی استاد پوهنتون هرات در این مقال بر آنیم که به توفیق الله ...

تفکر و اندیشیده‌ورزی، بهار دعوتگری

نگارنده: دکتر رمضان فوزی بدینی گزارنده: نعمت الله سبحانی اهمیت تفکر: الله عز و جل ...

ستمگری و ستمگستری، درد و درمان

نویسنده: عبدالرحمن عزام انسان موجودی است خون گرم و آرام که با ویژگی اجتماعی خویش ...

هلاکت، فرجام بزه‏کاران

نوشته: عبدالرحمن عزّام با نگاه به قرآن کریم، سنت پاکیزه‏ی پیامبر فرزانه‏ی اسلام و سرنوشت ...

اندرز هاى سودمند براى جوانان

نوشته: امام شهید حسن البنا (رح) ترجمه: عبدالخالق احسان اى جوان متدین! ۱_ روزانه تلاوت ...

۹۷ نکته پندآموز و خواندنی

نوشته: وصفی عاشور ابو زید ترجمه: عبدالخالق احسان ۱) برکت عمر وابسته به تعامل نیکوست. ...

گزارش برنامه اختتامیه دوره یکماهه میراث

اسلام دین علم و عمل است و در آغازین نصوص خود این آیین مقدس آسمانی ...

ریزشی برای خیزش

  نوشته: سید مسلم لبیب سال را چهار نگاره است مختلف الحال؛ بهار و تابستان، ...

اندیشه های ایمانی با قرآن

خالد مشعل رئیس سابق دفتر سیاسی حماس، پاره ای از اندیشه ها و اندرزهای ایمانی ...

گزارش کنفرانس”جایگاه امر به معروف ونهی ازمنکر”

گزارش کنفرانس”جایگاه امر به معروف ونهی ازمنکر” بر اساس بایسته های ایمان، امر به معروف ...

تشکر ای یوسفِ پیامبر!

تشکر ای یوسف پیامبر؛ از سرگذشت و قصه ‏ی تو، دانستم که پاره ای از ...

تاپی و آرزوهای مردمی!

برنامه افتتاحیه پروژه تابی مع الخیر در هرات به پایان رسید. در حاشیه این برنامه، ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3