خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / کمّ یا کیف، جسم یا جان!؟

کمّ یا کیف، جسم یا جان!؟

نوشته‌ی بصیراحمد مبصّر

از پر ارزش‌ترین گزاره‌های شرعی، مقدّم داشتن کیفیت بر کمیّت انگاشته می‌شود. در دید شریعت ارزش و اعتبار با کثرت عدد و فربهی قیافه و حجم نیست، بلکه مدار ارزش و اهمیّت بر کیفیت و نوعیت می‌باشد.

اگر از سر تعمّق و تأمل درنگی هر چند گذرا بر آیات قرآنی داشته باشیم، به ‌وضوح درمی‌یابیم که همواره اکثریت مدار اعتبار نیست، و در موارد فراوانی گروه بیشتر که فاقد ایمان و اندیشه، و فهم و سپاس‌گزاری باشند، مورد عتاب و نکوهش اند. {وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یُؤْمِنُونَ} (ولی بیشتر مردم ایمان نمی آورند) [هود:۱۷] و {بَلْ أَکْثَرُهُمْ لَا یَعْقِلُونَ} (امّا بیشتر آنان نمی فهمند و نمی دانند) [عنکبوت:۶۳] و {وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَعْلَمُونَ} (ولیکن بیشتر مردمان نمی دانند.) [اعراف:۱۸۷] و {وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَشْکُرُونَ} (ولیکن بیشتر مردم شکرگزاری نمی کنند) [بقره:۲۴۳].

یا آن‌جا که پروردگار حکیم پیروی از اکثریت را مسیر گمراهی و کژروی تلقّی می‌نماید: {وَإِن تُطِعْ أَکْثَرَ مَن فِی الأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَن سَبِیلِ اللّهِ إِن یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ یَخْرُصُونَ} (اگر از بیشتر مردم  پیروی کنی، تو را از راه خدا دور می سازند. چرا که آنان جز از ظنّ و گمان پیروی نمی کنند و آنان جز به دروغ و گزاف سخن نمی گویند.) [انعام:۱۱۶] و

و در عین حال، قرآن‌کریم آن تعداد کم از انسان‌هایی که ایمان قوی، عمل صحیح، و سپاس‌گزار داده‌های پروردگار اند را، مدح و وصف می‌کند: {وَإِنَّ کَثِیراً مِّنْ الْخُلَطَاء لَیَبْغِی بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِیلٌ مَّا هُمْ} (مسلّما بسیاری از آمیزگاران و کسانی که با یکدیگر سر و کار دارند، نسبت به همدیگر ستم روا می دارند، مگر آنان که واقعاً مؤمن اند و کارهای شایسته می کنند، ولی چنین کسانی هم بسیار کم و اندک هستند) [ص:۲۴].

این حدیث محبوب دل‌ها _صلّی‌الله علیه‌وسلّم_ نیز تقدیم کیفیت بر کمیت را به تصویر می‌کشد: «لیس شئٌ خیراً مِنْ أَلفٍ مثله إلّا الإنسانُ» [متفق‌علیه]. (هیچ چیزی ارزش و نفعش بیش‌تر از هزار برابر چیز دیگری مانند خودش نیست، مگر انسان). این حدیث بر نادر بودن انسان کامل و وارسته دلالت دارد، و به نحوی با این دسته‌بندی میان آدمیان تفاوت می‌گذارد.

با همین روی‌کرد اگر در بسیاری از آیات و روایات دینی مکثِ تؤام با تأمّل صورت گیرد، به کُنه این مسئله می‌توان پی‌برد؛ ازین میان داستان رویارویی طالوت و جالوت و غلبه‌ی اقلّ باورمندِ به خدا بر اکثرِ کژکیشِ بد ایمان، که آیه‌های ۲۴۹و۲۵۰ سوره‌ی بقره مبیّن این رخ‌داد است. و هم‌چنان پیروزی پیامبر با یاران‌اش بر کافران و بدباوران در غزوه‌ی بدر، حال‌آنکه تعداد مؤمنان اندک و لشکر کفر چندین برابر بودند. آیات ۱۲۳سوره‌ی آل‌عمران و ۲۶ أنفال این نبرد سخت مؤمنان و کافران را نیک ترسیم نموده است.

و سعدیِ سخن نیز این واقعیت را با زبان شعر چه شیوا و رسا تعبیر می‌کند:

سیاهیِ لشکر نیاید بکار

یکی مردِ جنگی بِه از صد هزار

و از جانبی هم، جسمی تهمتن و نیرومند که با جانی سست و نزار همراه باشد، کاری را از پیش برده نمی‌تواند. و به تعبیری گویاتر، جسم قوی با روحی‌ ضعیف یارای پیش‌برد امور نیست و هرگز نمی‌تواند موفقیت‌ها را برای صاحب‌اش به ارمغان آرد. تنِ تندر زمانی کارا و مؤثر است که با جانی جانان و پر معنی هم‌گام باشد.

پیام‌آور معنویت_ که درود و سلامتی خدا بر او باد_ می‌فرمایند: «إنّه لیأتى الرجلُ العظیمُ السمینُ یومَ القیامه لا یَزِنُ عنداللهِ جَناحَ بُعُوضَهٍ» [متفق علیه] (همانا در روز قیامت مردی عظیم‌الجثه و چاق را می‌آورند که ارزش یک‌بال پشه در نزد خدای را ندارد.) ابوهریره رضی‌الله در تأیید این گفته‌ی پیامبر همواره این آیه را می‌خواند: {فُلَا نُقِیْمُ لَهُمْ یَومَ الْقِیامَهِ وَزْناً} (و در روز رستاخیز ارزشی برای ایشان قائل نمی شویم). [کهف: ۱۰۵] چه بسا که قدرت و قوت مایه‌ی بدبختی و بربادی برخی‌ها می‌شود. قوت آن‌گاه که با غرور و استکبار یک‌دست شده و بر مظلومان و ناتوانان بکار گرفته شود، دیر یا زود زورمندِ ظالمِ بالادست را راهی گودال هلاکت کرده و به پرت‌گاه پستی و نیستی فرو می‌غلتاند؛ مگر قوم عاد جز این بودند. از زبان قرآن بشنوید: {وَ اِذَا رَأَیْتَهُمْ تُعجِبُکَ أَجْسَامُهُمْ} (هنگامی که ایشان را می بینی، پیکر، و سیمای‏شان تو را می گیرد و به شگفت می آورد) [ منافقون:۴] و یا {فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَکْبَرُوا فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّهً أَوَلَمْ یَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِی خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّهً وَکَانُوا بِآیَاتِنَا یَجْحَدُونَ} (و امّا قوم عاد در زمین به ناحق بزرگی فروختند ]و مغرورانه[ گفتند: چه کسی از ما قدرت بیشتری دارد؟ مگر آنان نمی دانستند که خداوندی که ایشان را آفریده است از آنان نیرومندتر است؟! آنان ]بر اثر این پندار بی اساس[ پیوسته آیه‏های ما را انکار می کردند و نمی پذیرفتند.)

اما بالمقابل، گاهی انسان‌های ضعیف و نحیف‌الجسمی یافت می‌شوند که ارزش و اعتبار شان در نزد پروردگار به مراتب بالاتر و والاتر از گروه پیش گفته شده است.

ابن مسعود؛ به اندازه‌یی ضعیف و لاغر به نظر می‌رسید که روزی پیش ‌روی پیامبر و چندی از یاران از درختی بالا رفت، پای‌هایش بسی باریک و ساق‏هایش از دور دید را بخود جلب می‌کرد. برخی از یاران بدو خندیدند. پیامبر _علیه‌السلام_ خطاب به آنان فرمود: « «أتعجبون من دقه ساقیه، والذی نفسی بیده لهما فی المیزان أثقل من أحد» [به روایت احمد] (آیا از لاغری ساق پاهای ابن مسعود تعجب می کنید؟ قسم به آن کس که جان من در دست اوست، دو (ساق) پای او در ترازوی اعمال از کوه احد سنگین تر است».

حسّان بن ثابت نیز در ذمّ قومی زبان گشوده، چنین می‌سراید:

لا بأسَ بالقومِ مِن طولٍ و قصرٍ

جسمُ البِغالِ و احلامُ العصافیرِ

(بلندی و کوتاهی این قوم مهم نیست، چرا که جثه‌هاشان جثه‌ی استر و عقل‌هاشان عقل گنجشک است.)

البته، باید در نظرداشت که این بدان معنا هم نیست که اسلام عزیر هیچ بهایی به جسم قوی و متین قائل نیست؛ بلکه بر عکس، خداوند متعال طالوت را به داشتن قدرت جسمی فراوان و زیادت علم می‌ستاید: {وَزَادَهُ بَسْطَهً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}(و دانش و ]قدرت[ جسم او را وسعت بخشیده است) [بقره:۲۴۷] و در حدیثی صحیح و صریح آمده است«إنّ لبدنک علیک حقّاً» (همانا جسم تو نیز بر تو حق دارد.) و هم‌چنان در گفته‌یی دیگر از پیامبر اسلام _صلی‌الله‌علیه‌وسلم_ که می‌فرمایند: «المؤمن القوی خیر و أحب إلی‌الله من المومن الضعیف» (ایمان‌دار نیرومند در نزد خداوند بهتر از ایماندار ضعیف است.) [رواه مسلم]

اسلام تنها نیرو، سلامتی و زیبایی جسم را مدار و معیار برتری قرار نمی‌دهد، و به تنهایی آن‌را نشانه‌ی مردانه‌گی بشمار نمی‌آورد. در حدیثی داریم: «ان‌ الله لاینظر الی اجسادکم و صورکم، و لکن ینظر الی قلوبکم و اشار بإصبعه الی صدره» (خداوند به قیافه و جسم‌هایی شما نگاه نمی‌کند، بلکه به دل‌های شما می‌نگرد.) [رواه مسلم]

آری، برتری و فضلیت انسان‌ها بر یکدگر به دانش و اندیشه‌ای‌ست که در درون دارند. و به ایمانی‌ست که در دل جای‌ داده اند، و عملی که برجوشیده از علم و ایمان شان است.

باید نیک توجه داشت که معیار عمل در اسلام با حجم و عدد نیست، بلکه ارزش و اهمیت آن وابسته به اخلاص، و میزان نیک بودن و دقت در انجام آن است.

پس، از آن‌چه گفته آمدیم به این می‌رسیم که: می‌بایست بیش از کمیت به کیفیت بها داده شود، و جسم و جان هردو را هم‌سان پاک و پالوده نگه‌داشت. کیفیت‌ها را در پای کمیت‌ها قربان نکنیم. و همواره در صدد معنا بخشیدن به روح و روان در کنار پروردن جسم و جان باشیم.

و هم از نظر دور نداریم، که این مسئله از پرارزش‌ترین رهنمود های دین مبین اسلام و ضرورت عینی جامعه و ملت ماست.

و هان!

آن‌چه تذکر رفت، پیوندی متین با فهم مقاصد و درک اولویت‌ها در دین دارد، تا نشود خدای نکرده با برداشت‌های سست و سطحی در ورطه‌ی افراط یا تفریط فرو غلتیم.

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

پروژه ی یهودی مسیحی

نویسنده:‌ د. محمد عماره ترجمه: عبدالخالق احسان کیان صهیونیزم اشغاگر بر سرزمین فلسطین، پروژه¬ی غربی ...

او؛ پیامبرِ مهربانی‏ها بود

نویسنده: عبدالرحمن عزام تاریکی همه‏جا را فرا گرفته بود، چراغ‏های فروزانی که پیامبران الهی، با ...

پیامدهای ناگوار نبود وحدت ملی

نویسنده: امین الله معتصم شکی نیست که انسان در زندگی اجتماعی خود نیاز به یک ...

و آفتاب دوباره طلوع خواهد کرد

سرزمینی که روزگاری خورشیدش در ترکستان شرقی طلوع می¬کرد و در مغرب اسلامی غروب می¬نمود، ...

هفت گام تا آینده‏ی درخشان فرزندان

نوشته‌: فریدون فرحت مسئول موسسه تعلیمی خصوصی آینده سازان ۲ خانواده به حیث اولین نهاد ...

مسجد، سازنده‏ ی امت

نوشته: محمد ابراهیم یوسفی در طول تاریخ زندگی بشری همواره انسانیت در پی آن بوده ...

تفکر و اندیشیده‌ورزی، بهار دعوتگری

نگارنده: دکتر رمضان فوزی بدینی گزارنده: نعمت الله سبحانی اهمیت تفکر: الله عز و جل ...

پیامدهای ناگوار نبود وحدت ملی

نویسنده: امین الله معتصم شکی نیست که انسان در زندگی اجتماعی خود نیاز به یک ...

بررسی رابطه میان فهم اسلام و نابسامانی های کنونی مسلمانان

نوشته: عبدالباری قانت استاد دانشکده شرعیات دانشگاه هرات چکیده: فهم نادرست و کج از دین ...

کودکان، قربانی جنجال های خانوادگی

منبع: اسلام ویب برگردان: محفوظه جامی اختلافات بین زن و شوهر بیشترین تأثیر منفی را ...

برتری‌جویی و خودبهتربینی؛ در آیینه ی تاریخ و قرآن

نویسنده: فضل الرحمن فقیهی استاد دانشگاه هرات جاهلیت پیر یا قوم‌پرستی جاهلانه، میراث شوم و ...

خستگی روحی در میدان دعوت ، نشانه، عوامل و راه حل

نوشته: عبدالحمید البلالی / ترجمه: عبدالخالق احسان تعریف: خستگی روحی به معنی ضعیف شدن تأثر ...

حرمت دخانیات از دیدگاه اسلام

نوشته: دکتور یوسف قرضاوی ترجمه: عبدالخالق احسان گیاه معروفی که به نام تنباکو یاد می ...

رحمت، نخستین خشت در بنای تعاملات‏مان

نوشته: د. علی القره داغی ترجمه: محفوظه جامی الاحمدی هرگاه نگاهی به جهان پیرامون مان ...

آثار و پیامدهای اصلاح

نویسنده: محی الدین عریف شکیبانی تغییر و تحول جزء لاینفک طبیعت و سرشت مادیات است، ...

جنایت تمدن معاصر بر انسانیت و راه نجات از آن

نویسنده: دکتور إبراهیم الترکاوی / ترجمه:‌ عبدالخالق احسان هیچ کس نمی تواند، منکر جنایت تمدن ...

خجالت در دعوت دیگران، نشانه ها، عوامل و راه حل ها

نویسنده : عبدالحمید بلالی / ترجمه: عبدالخالق احسان تعریف: خجالت در دعوت دیگران عبارت از ...

وصف بهشت با استناد به آیات قرآن کریم!

برادر عزیزم: به سوی مغفرت پروردگارتان و بهشتی که عرض آن به اندازه آسمان و ...

گفتار فربه تر از رفتار

عبدالقدیر صالحی دوست دارم این نوشته را با یک پرسش آغاز کنم. پرسشی که ذهن ...

تغییر خودی

درین برهه از زمان، امت اسلامی به کشتیِ شکسته‏ی از هم‌گسسته‌ و توفان‏زده ای می ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3