خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / کمّ یا کیف، جسم یا جان!؟

کمّ یا کیف، جسم یا جان!؟

نوشته‌ی بصیراحمد مبصّر

از پر ارزش‌ترین گزاره‌های شرعی، مقدّم داشتن کیفیت بر کمیّت انگاشته می‌شود. در دید شریعت ارزش و اعتبار با کثرت عدد و فربهی قیافه و حجم نیست، بلکه مدار ارزش و اهمیّت بر کیفیت و نوعیت می‌باشد.

اگر از سر تعمّق و تأمل درنگی هر چند گذرا بر آیات قرآنی داشته باشیم، به ‌وضوح درمی‌یابیم که همواره اکثریت مدار اعتبار نیست، و در موارد فراوانی گروه بیشتر که فاقد ایمان و اندیشه، و فهم و سپاس‌گزاری باشند، مورد عتاب و نکوهش اند. {وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یُؤْمِنُونَ} (ولی بیشتر مردم ایمان نمی آورند) [هود:۱۷] و {بَلْ أَکْثَرُهُمْ لَا یَعْقِلُونَ} (امّا بیشتر آنان نمی فهمند و نمی دانند) [عنکبوت:۶۳] و {وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَعْلَمُونَ} (ولیکن بیشتر مردمان نمی دانند.) [اعراف:۱۸۷] و {وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَشْکُرُونَ} (ولیکن بیشتر مردم شکرگزاری نمی کنند) [بقره:۲۴۳].

یا آن‌جا که پروردگار حکیم پیروی از اکثریت را مسیر گمراهی و کژروی تلقّی می‌نماید: {وَإِن تُطِعْ أَکْثَرَ مَن فِی الأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَن سَبِیلِ اللّهِ إِن یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ یَخْرُصُونَ} (اگر از بیشتر مردم  پیروی کنی، تو را از راه خدا دور می سازند. چرا که آنان جز از ظنّ و گمان پیروی نمی کنند و آنان جز به دروغ و گزاف سخن نمی گویند.) [انعام:۱۱۶] و

و در عین حال، قرآن‌کریم آن تعداد کم از انسان‌هایی که ایمان قوی، عمل صحیح، و سپاس‌گزار داده‌های پروردگار اند را، مدح و وصف می‌کند: {وَإِنَّ کَثِیراً مِّنْ الْخُلَطَاء لَیَبْغِی بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِیلٌ مَّا هُمْ} (مسلّما بسیاری از آمیزگاران و کسانی که با یکدیگر سر و کار دارند، نسبت به همدیگر ستم روا می دارند، مگر آنان که واقعاً مؤمن اند و کارهای شایسته می کنند، ولی چنین کسانی هم بسیار کم و اندک هستند) [ص:۲۴].

این حدیث محبوب دل‌ها _صلّی‌الله علیه‌وسلّم_ نیز تقدیم کیفیت بر کمیت را به تصویر می‌کشد: «لیس شئٌ خیراً مِنْ أَلفٍ مثله إلّا الإنسانُ» [متفق‌علیه]. (هیچ چیزی ارزش و نفعش بیش‌تر از هزار برابر چیز دیگری مانند خودش نیست، مگر انسان). این حدیث بر نادر بودن انسان کامل و وارسته دلالت دارد، و به نحوی با این دسته‌بندی میان آدمیان تفاوت می‌گذارد.

با همین روی‌کرد اگر در بسیاری از آیات و روایات دینی مکثِ تؤام با تأمّل صورت گیرد، به کُنه این مسئله می‌توان پی‌برد؛ ازین میان داستان رویارویی طالوت و جالوت و غلبه‌ی اقلّ باورمندِ به خدا بر اکثرِ کژکیشِ بد ایمان، که آیه‌های ۲۴۹و۲۵۰ سوره‌ی بقره مبیّن این رخ‌داد است. و هم‌چنان پیروزی پیامبر با یاران‌اش بر کافران و بدباوران در غزوه‌ی بدر، حال‌آنکه تعداد مؤمنان اندک و لشکر کفر چندین برابر بودند. آیات ۱۲۳سوره‌ی آل‌عمران و ۲۶ أنفال این نبرد سخت مؤمنان و کافران را نیک ترسیم نموده است.

و سعدیِ سخن نیز این واقعیت را با زبان شعر چه شیوا و رسا تعبیر می‌کند:

سیاهیِ لشکر نیاید بکار

یکی مردِ جنگی بِه از صد هزار

و از جانبی هم، جسمی تهمتن و نیرومند که با جانی سست و نزار همراه باشد، کاری را از پیش برده نمی‌تواند. و به تعبیری گویاتر، جسم قوی با روحی‌ ضعیف یارای پیش‌برد امور نیست و هرگز نمی‌تواند موفقیت‌ها را برای صاحب‌اش به ارمغان آرد. تنِ تندر زمانی کارا و مؤثر است که با جانی جانان و پر معنی هم‌گام باشد.

پیام‌آور معنویت_ که درود و سلامتی خدا بر او باد_ می‌فرمایند: «إنّه لیأتى الرجلُ العظیمُ السمینُ یومَ القیامه لا یَزِنُ عنداللهِ جَناحَ بُعُوضَهٍ» [متفق علیه] (همانا در روز قیامت مردی عظیم‌الجثه و چاق را می‌آورند که ارزش یک‌بال پشه در نزد خدای را ندارد.) ابوهریره رضی‌الله در تأیید این گفته‌ی پیامبر همواره این آیه را می‌خواند: {فُلَا نُقِیْمُ لَهُمْ یَومَ الْقِیامَهِ وَزْناً} (و در روز رستاخیز ارزشی برای ایشان قائل نمی شویم). [کهف: ۱۰۵] چه بسا که قدرت و قوت مایه‌ی بدبختی و بربادی برخی‌ها می‌شود. قوت آن‌گاه که با غرور و استکبار یک‌دست شده و بر مظلومان و ناتوانان بکار گرفته شود، دیر یا زود زورمندِ ظالمِ بالادست را راهی گودال هلاکت کرده و به پرت‌گاه پستی و نیستی فرو می‌غلتاند؛ مگر قوم عاد جز این بودند. از زبان قرآن بشنوید: {وَ اِذَا رَأَیْتَهُمْ تُعجِبُکَ أَجْسَامُهُمْ} (هنگامی که ایشان را می بینی، پیکر، و سیمای‏شان تو را می گیرد و به شگفت می آورد) [ منافقون:۴] و یا {فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَکْبَرُوا فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّهً أَوَلَمْ یَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِی خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّهً وَکَانُوا بِآیَاتِنَا یَجْحَدُونَ} (و امّا قوم عاد در زمین به ناحق بزرگی فروختند ]و مغرورانه[ گفتند: چه کسی از ما قدرت بیشتری دارد؟ مگر آنان نمی دانستند که خداوندی که ایشان را آفریده است از آنان نیرومندتر است؟! آنان ]بر اثر این پندار بی اساس[ پیوسته آیه‏های ما را انکار می کردند و نمی پذیرفتند.)

اما بالمقابل، گاهی انسان‌های ضعیف و نحیف‌الجسمی یافت می‌شوند که ارزش و اعتبار شان در نزد پروردگار به مراتب بالاتر و والاتر از گروه پیش گفته شده است.

ابن مسعود؛ به اندازه‌یی ضعیف و لاغر به نظر می‌رسید که روزی پیش ‌روی پیامبر و چندی از یاران از درختی بالا رفت، پای‌هایش بسی باریک و ساق‏هایش از دور دید را بخود جلب می‌کرد. برخی از یاران بدو خندیدند. پیامبر _علیه‌السلام_ خطاب به آنان فرمود: « «أتعجبون من دقه ساقیه، والذی نفسی بیده لهما فی المیزان أثقل من أحد» [به روایت احمد] (آیا از لاغری ساق پاهای ابن مسعود تعجب می کنید؟ قسم به آن کس که جان من در دست اوست، دو (ساق) پای او در ترازوی اعمال از کوه احد سنگین تر است».

حسّان بن ثابت نیز در ذمّ قومی زبان گشوده، چنین می‌سراید:

لا بأسَ بالقومِ مِن طولٍ و قصرٍ

جسمُ البِغالِ و احلامُ العصافیرِ

(بلندی و کوتاهی این قوم مهم نیست، چرا که جثه‌هاشان جثه‌ی استر و عقل‌هاشان عقل گنجشک است.)

البته، باید در نظرداشت که این بدان معنا هم نیست که اسلام عزیر هیچ بهایی به جسم قوی و متین قائل نیست؛ بلکه بر عکس، خداوند متعال طالوت را به داشتن قدرت جسمی فراوان و زیادت علم می‌ستاید: {وَزَادَهُ بَسْطَهً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ}(و دانش و ]قدرت[ جسم او را وسعت بخشیده است) [بقره:۲۴۷] و در حدیثی صحیح و صریح آمده است«إنّ لبدنک علیک حقّاً» (همانا جسم تو نیز بر تو حق دارد.) و هم‌چنان در گفته‌یی دیگر از پیامبر اسلام _صلی‌الله‌علیه‌وسلم_ که می‌فرمایند: «المؤمن القوی خیر و أحب إلی‌الله من المومن الضعیف» (ایمان‌دار نیرومند در نزد خداوند بهتر از ایماندار ضعیف است.) [رواه مسلم]

اسلام تنها نیرو، سلامتی و زیبایی جسم را مدار و معیار برتری قرار نمی‌دهد، و به تنهایی آن‌را نشانه‌ی مردانه‌گی بشمار نمی‌آورد. در حدیثی داریم: «ان‌ الله لاینظر الی اجسادکم و صورکم، و لکن ینظر الی قلوبکم و اشار بإصبعه الی صدره» (خداوند به قیافه و جسم‌هایی شما نگاه نمی‌کند، بلکه به دل‌های شما می‌نگرد.) [رواه مسلم]

آری، برتری و فضلیت انسان‌ها بر یکدگر به دانش و اندیشه‌ای‌ست که در درون دارند. و به ایمانی‌ست که در دل جای‌ داده اند، و عملی که برجوشیده از علم و ایمان شان است.

باید نیک توجه داشت که معیار عمل در اسلام با حجم و عدد نیست، بلکه ارزش و اهمیت آن وابسته به اخلاص، و میزان نیک بودن و دقت در انجام آن است.

پس، از آن‌چه گفته آمدیم به این می‌رسیم که: می‌بایست بیش از کمیت به کیفیت بها داده شود، و جسم و جان هردو را هم‌سان پاک و پالوده نگه‌داشت. کیفیت‌ها را در پای کمیت‌ها قربان نکنیم. و همواره در صدد معنا بخشیدن به روح و روان در کنار پروردن جسم و جان باشیم.

و هم از نظر دور نداریم، که این مسئله از پرارزش‌ترین رهنمود های دین مبین اسلام و ضرورت عینی جامعه و ملت ماست.

و هان!

آن‌چه تذکر رفت، پیوندی متین با فهم مقاصد و درک اولویت‌ها در دین دارد، تا نشود خدای نکرده با برداشت‌های سست و سطحی در ورطه‌ی افراط یا تفریط فرو غلتیم.

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

هنر بدست آوردن دیگران ( فن احتواء الاخرین)

بقلم: عبد الصمد الفقی مترجم: عبدالملک فاضلی توانایی جذب دیگران موضوعی ایست که شخصیت داعی ...

خود را محاسبه کنید

ترتیب کننده: غلام حضرت (حمیدی) محاسبه چیست : اینکه ارزیابی کند انسان مسلمان اعمال روز ...

تصوف در پرتو قرآن وسنت نبوی  قسمت دوم

وقتی ما از مسیر انبیاء، اصحاب کرام مجتهدین دین و دوستان خدا دور شویم و ...

تصوف در پرتو قرآن وسنت نبوی

نوشته شیخ الطریقه، الحاج سید عبدالرحیم عاصمی خلیفه صاحب نوین همیشه زیر این آسمان آبی ...

چگونگی تقویت ایمان در دلها

نوشته:‌ حسین حسین شحاته ترجمه:‌ عبدالخالق احسان قلب جایگاه ایمان: خداوند عزوجل به فضل و ...

امت اسلامی وفریضه ی دعوت الی الله

نصیر احمد کریمی یکی از مسوولیت های مهم و وجایبی را که الله متعال بدوش ...

جوان و جوانی

عبدالقادر مومن جوان به کسی گفته می شود که پیوسته بالنده و با نشاط است ...

توقیربدعت تحقیر سنت است

قال الله تعالی : (( ما آتا کم الرسول فخذ وه ، و مانها کم ...

عبادت و تولیدات

نوشته:‌ دکتور یوسف قرضاوی ترجمه:‌عبدالخالق احسان هر باور دینی، بر پیروان خود انواعی از عبادات ...

هفت گروه در سایه عرش خدا

(مروری کوتاه به حدیثی از پیامبر  ) ((سبعه یظلهم الله فی ظله یوم لا ...

مدیریت اختلاف

اختلاف و تفاوت، در شکل، رنگ، زبان ، اندیشه، دانش، استعداد، عقیده ودین، در حیات ...

ای جوان !توکی هستی ؟وازکدام گروه هستی؟

برادر جوان! آیا خودت رامی شناسی ؟آیاتاریخ وجوت را می دانی؟بزرگی وعزت خویش را در ...

توکل به خدا، ابزاری برای مقابله با استرس و فشارهای عصبی است

توکل به خدا، ابزاری برای مقابله با استرس و فشارهای عصبی است آموزه‌های دینی مانند ...

چرا دور می رویم؟

عبدالباری قانت قدم برداشتن در مسیر دعوت الی الله سعادتی است گرانبها و توفیقی است ...

نیاز اسلام به مردان زنده و احیا گر!

غلام حضرت « حمیدی » مبرهن است که هیچ دین و آیینی نمی تواند زنده ...

نکوهش تکبر

استاد میر ضیاء الحق « فریاد » استاد لیسه سلطان صلاح الدین سلجوقی و لیسه ...

موسیقی در میزان عقل و شرع

یکی از مسائلی که در فرهنگ اسلامی ما روی آن اتفاق نظر وجود ندارد،موسیقی است، ...

حضرت محمد صلی الله علیه وسلم اولین مؤسس دولت اسلامی

پیامبر بزرگ اسلام صلی الله علیه وسلم از اولین روزهای که پیام خوشبختی و سعادت ...

مردی با اندشه های سبز همیشه بهار

بهار فصلی به دلها نزدیک است. همه کس بهار را دوست دارد. با شنیدن واژه¬ی ...

این قافله در حرکت است

نوشته:‌ نور احمد صمدی شاید زیاد شنیده باشیم که «الله متعال انسان های نیک را ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3