خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / از تعصب؛ دور می‏باید، شدن!

از تعصب؛ دور می‏باید، شدن!

نویسنده: عبدالرحمن عزام

اسلام دینی است که به اساس کرامت انسانی، همه‏ی انسان‏ها را با هم مساوی و از حقوق انسانیِ برابر، برخوردار نموده است. و فخر فروشی، خود پسندی و خود برتربینی و تکبر را از ایشان نمی پسندد؛ تا باشد همه‏گان به پاس ارزِ انسانیتِ خویش، از مزایای آن استفاده برده و زندگی را به نیکویی سپری نمایند. و در آخرت هر یک بنا بر آنچه عمل نموده است، پاداش خویش را از خوب و بد، به دست آوَرد.

الله متعال در این بین انسان‏هایی را که با معیتِ کرامتِ انسانی خویش، ندای پیامبران و فرستاده شده‏گان او را لبیک گفته و سرِ تسلیم در آستانه‏ی دین او خم نموده و فرمانبردار درگاه او شده اند، از کرامتِ دیگری به پاس ایمان داری شان، برخوردار نموده و معیار این برتری را تقوی و خداترسی قرار داده است که هر یک به میزانِ پرهیزگاری خویش، به اوتعالی تقرب حاصل نموده و از این شرف و عزت، در دنیا و آخرت، بهره‏مند خواهند شد.

این امتیاز و برتری برخی بر دیگران، سنتی الهی است؛ تا جایی که این امر در میان انبیای الهی نیز وجود دارد و الله متعال، شماری را بر دیگران، کرامتی ارزنده‏تر ارزانی می نماید؛ {تِلْکَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِّنْهُم مَّن کَلَّمَ اللّهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ} «این پیغمبران بعضی از ایشان را بر بعضی دیگر برتری دادیم. خداوند با برخی از آنان سخن گفت، و بعضی را درجاتی برتر داد» [بقره:۲۵۳]. و همچنان، عده ای از پیامبران را بر سایر مردمان، جایگاه و مقام بلندتری ارزانی می نماید، {وَإِسْمَاعِیلَ وَالْیَسَعَ وَیُونُسَ وَلُوطاً وَکُلاًّ فضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِینَ} «و اسماعیل، الیَسَع، یونس، و لوط را، و هر کدام را بر جهانیان برتری دادیم». [انعام: ۸۶]. و این معیار برتری در آخرت نیز وجود خواهد داشت؛ {انظُرْ کَیْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلآخِرَهُ أَکْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَکْبَرُ تَفْضِیلاً} «ببین چگونه برخی را بر برخی دیگر  برتری داده ایم و آخرت، درجات بزرگتر و برتری‏ها سترگ‏تر است». [اسراء: ۲۱]. آنچه به این برتریت تعلق دارد، همانا جایگاهی است که انسان‏ها، خود برای خویش، به دست آورده اند و یا هم، عده ای (پیامبرانش) را الله متعال، به چنین منزلگه ای، منزلت اعطا نموده است.

تفاوت میان انسان‏ها، امری طبیعی است

الله متعال انسان‏ها را طوری آفریده است که هر قوم و محیط و نژاد، ویژگی‏های منحصر به خود را داشته و با دیگران دران خصوصیت‏ها، از تفاوتی چشم‏گیر، برخوردار اند. اما الله متعال تفاوت‏های موجود در میان انسان‏ها را امری عادی و طبیعی معرفی می‏نماید که بر بنیاد آن انسان‏ها به قبایل و رنگ و نژادهای عدیده ای تقسیم شده اند که به اساس آن یکدیگرِ خویش را شناخته و با همدیگر معرفت حاصل می نمایند. اوتعالی می فرماید: {یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُم مِّن ذَکَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوباً وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا} «ای مردمان! ما شما را از مرد و زنی آفریده ایم، و شما را تیره تیره و قبیله قبیله نموده ایم تا همدیگر را بشناسید» [حجرات:۱۳] و این تفاوت‏ها که ذاتی به نظر می‏رسند، هرگز به رسیدنِ انسان به جایگاه نیک و والای آخرت، کمکی نکرده و قدمی به پیش نخواهند گذاشت. و فقط به حد و معیاری قرار دارد که باعث شناسایی شان شده و تا جایگاه هر قوم و قبیله ای، در تعامل ذات البینی شان، محفوظ بماند. و از این حد فراتر هر اندازه که باشد، آن را عصبیت معرفی نموده است که با جایگاه انسانی سازگار نبوده و کشتی جامعه را به سوی توفان و غرق، سوق می دهد. دل‏بستن به پیوندهای نژادی، سمتی و زبانی، و افتخار و تعصب به قوم‏گرایی، کشتزاری است که بهره و حاصلی جز اختلاف و تفرقه‏ی مذموم، به دست نخواهد داد و هرگز باعث رهایی و نجاتِ انسان از دام‏های شیطان و نفس نخواهد شد.

او؛ با بدان بنشست و خاندانِ نبوتش، گم شد

با نگاه به ورق‏های زرین قرآن، مناظری را به نظاره می‏نشینیم که به وضوح دیده می شود، هرگاه انسان به ریسمان الهی چنگ نیاویزد و خود را به صبغه‏ی الهی رنگین ننماید، پیوندهای نسبی و… دردی برای او درمان نخواهد کرد.

یکی از این منظره‏های شگفت انگیز قرآن [آیات ۴۲-۴۶ سوره‏ی هود] که جان و وجود انسان با نگاه به آن به لرزه می افتد، سرنوشت پسری است که برای پدرِ پیامبرش با وجود فراخوان‏های زیاد و توصیه‏های بی‏شمار، ایمان نمی‏آورد و به دینش، باورمند نمی‏شود؛ اما با وجود آن، پدر هرگز از دعوت و فراخوان فرزندش، دست بر نمی‏دارد؛ تا جایی‏که عذاب سخت الهی از آسمان فرود و از زمین جوشیدن گرفت. و در این حال و هنگام، به فرزندش روی کرده و ندایش داد: «فرزند دلبندم! با ما سوار شو و با کافران مباش» اما فرزندش بجای ایمان آوردن و از عذاب، به خداوند پناه بردن، گستاخانه و بی‏باکانه می گوید: «به کوه بزرگی می روم و مأوی می‏گزینم که مرا از سیلاب محفوظ می‏دارد» پدر، دوباره روی به فرزندش نموده و می‏گوید: «امروز هیچ قدرتی در برابر فرمان خدا پناه نخواهد داد مگر کسی را که مشمول رحمت خدا گردد و بس» و در همین حال است که دیدار پدر و فرزند، بریده می‏شود و تیر نگاه، بر خاک می‏نشیند… «و موج میان پدر و پسر جدائی انداخت و پسر در میان غرق شده‏گان جای گرفت» و پدر که پیامبر بود و خداوند به او وعده سپرده بود که اهلش را از این عذاب الهی نجات خواهد بخشید، خدای را به فریاد خواند و به درگاه او، ندا بر آورد: «پروردگارا! پسرم از خاندان من است و وعده تو راست است و تو داورترین داوران و دادگرترین دادگرانی» اما الله متعال او را متوجه می‏سازد که این فرزندت با وجود پیوند خونی با تو، از زمره‏ی خاندان و کسانِ تو به شمار نمی‏رود؛ زیرا او، به کیش و منش و روش تو، باور نداشت. «ای نوح! پسرت از خاندان تو نیست، چرا که او عمل ناشایست است». و چنین است که با دید به این رویداد، فرموده‏ی پیامبرمان را به یاد می آوریم که فرمودند: «هرکس عملش او را عقب اندازد، نسبش او را جلو نخواهد انداخت.» [مسلم]

تعصب؛ میراثِ شومِ جاهلیت

تعصب و افتخارِ به رنگ و قوم و سمت و نژاد، از پدیده‏های شومِ دوران جاهلیت است که با  گسترش و انتشار اسلام، بساط آن برچیده و بر ارزشِ آن خط بطلان کشیده شد. اسلام به عنوان دینی جاودان، به سوی انسانیت دست نجات دراز نمود تا او را از سراشیبِ ذلتِ نظام‏های طبقاتی ناموزونِ مروّج، رهایی بخشیده و به اوجنای کرامتِ نظامِ ارزنده‏ی اسلامی در سایه‏ی همزیستی و همگرایی برساند، همه‏ی انسان‏ها را هم‏نوع و هم‏تبارِ هم دانسته و فخر‏فروشی، افتخارِ به حمیت و عصبیت را از هر نوعش که باشد، امری جاهلی و سراپا مردود دانسته است که هیچ‏گاه و برای هیچ‏کسی اجازه‏ی روشن نمودنِ این آتشِ فتنه، داده نخواهد شد.

آری! اسلام با نخستین ندای ملکوتیِ یا صباحای خویش بر بلندای تپه‏ی صفا، از همان آوانِ آغاز فراخوانِ عمومی- اجتماعی خویش، بنیادِ بنای تعصب‏زدایی را اساس نهاد. و پیامبرِ گران‏مایه‏ی اسلام، از همان نخستین فریاد خویش به عنوانِ پیامبری که به سوی همه‏گان فرستاده شده است، روی به مردم کرده و در خطاب برای شان فرمود: ای بنی فلان؛ خویشتن را از آتشِ جهنم، رهایی بخشید! و ای بنی فلان؛ خویشتن را از آتشِ جهنم رهایی بخشید! و به نوبت، همه‏ی تیره‏ها و قبایل را یک به یک، نام گرفت. تا جایی‏که در خطاب به عمه‏ی خویش صفیه و کاکایش عباس فرمود: ای عباس، ای صفیه؛ فرزندانِ عبدالمطلب، در برابر خداوند هیچ‏گونه حمایتی از شما نمی‏توانم بکنم. و به فاطمه دخترش نیز فرمود: «ای فاطمه دختر محمد رسول خدا، هر آنچه از دارایی شخصی من می‏خواهی، از من درخواست کن؛ اما، تو خود باید خودت را از آتش دوزخ رها سازی؛ زیرا که من برای تو مالک هیچ سود و زیانی نیستم و در برابر خداوند هیچگونه حمایتی از تو نمی‏توانم داشته باشم!» [خورشید نبوت؛ ص. ۱۵۳] بلی با همین نداها بود که بلال حبشی، صهیب رومی، سلمانِ فارسی و… از باورمندانِ راستین دین اسلام قرار گرفتند که در دنیا و آخرتِ خویش، سرخ‏روی و سرفراز خواهند بود؛ اما ابولهب و عتبه و شیبه و ابوجهل و ولید بن مغیره و… که از نسلِ طلاییِ قریش بودند؛ با ناوری خویش، خود آتشِ بی‏دینی را در دل و جان خویش افروختند که تا قیامت و در جهانِ آخرت، با شعله‏‏های جاوید جهنم، جاودان خواهند ماند.

پیامبر صلی الله علیه وسلم، هرگز به کسی از صحابه‏ی خویش اجازه نداد تا با بلند نمودنِ پرچمِ تعصب، امتِ اسلامی را به فرقه‏های کوچک تقسیم نموده و صفِ واحد و بنیانِ مرصوص جامعه‏ی شان را دو پاره نماید؛ و هنگامی‏که برایش خبرِ درگیری نزدیک انصارِ مدینه بر سرِ یادآوری و تفاخر به جنگاوری جنگ بعاث، رسید، شتابان به سراغ شان رفته و در خطابی توبیخ آمیز فرمود: «ای جماعت مسلمانان! خدای را! خدای را! فراخوان جاهلیت؟ در حالی که من در میان شمایم، و پس از آنکه شما را خداوند به اسلام رهنمون گردیده و به آن کرامت فرموده، و در پرتو اسلام ریشه‏های جاهلیت را در میان شما قطع کرده، و به واسطه‏ی اسلام شما را از کفر رهایی بخشیده، و دل‏های شما را با یکدیگر انس و الفت داده است؟!؟» [خورشید نبوت؛ ۴۷۵] و همچنان آنگاه که از یارانِ خویش فریاد ای جماعتِ انصار و ای جماعتِ مهاجرین را شنید که به اساس این شعار بران بودند تا علیه همدیگر، شمشیر بکشند، فرمود: «شعار جاهلیت سر می‏دهید در حالی‏که من هنوز در میان شما هستم؟! واگذارید این رفتارها را که بسیار چندش آور است!» [خورشید نبوت؛ ۱۵۵] و آنگاه که ابوذر غفاری روی به بلال گفت: ای پسر زنِ سیاه! بلال شکایتش را به محضرِ پیامبر برد، پیامبر به ابوذر فرمود: «ای ابوذر! آیا او را به خاطرِ مادرش، تحقیر نموده ای؟ براستی تو شخصی هستی که در تو خصلتی از جاهلیت، وجود دارد» [بخاری] و در روایتی هم، پیامبر گرامی اسلام ضمن فرموده ای به روایت امام مسلم، متعصب را از زمره‏ی مسلمانان ندانستند: «کسی که به سوی تعصب نژادی فرا بخواند، از ما نیست؛ کسی که به خاطر تعصب نژادی بجنگد، از ما نیست. و کسی که بر تعصب نژادی بمیرد، از ما نیست».

پایان سخن

با نگاه به آیات و روایات فوق و زندگی پیامبرِ گرامی مان، تعصب امری نامطلوب است که پیامدی نامیمون به بار خواهد آورد؛ لذا بر توده‏ی امت مسلمه است که از این پدیده‏ی شوم دست برداشته و برادرانه با هم زیست نمایند تا هرگز شاهد اختلاف و چند دستگی در میان خویش نبوده ملت و امتی واحد و یک‏پارچه و شکست ناپذیری را تشکیل دهند. و آویزه‏ی گوش خویش داشته باشند که تعصب و فخر به قومیت را همین بس که الله متعال آن را امری جاهلی بر شمرده و با پیوندِ به کافران، از آن در قرآن یاد نموده است؛ در حالی‏که بجای آن، در دل انسان مسلمان سکینه و آرامش را قرار داده و او را سزاوار آن می‏داند و از این پدیده‏ی منفور، دور می دارد. جایی‏که می‏فرماید:{إِذْ جَعَلَ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّهَ حَمِیَّهَ الْجَاهِلِیَّهِ فَأَنزَلَ اللَّهُ سَکِینَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِینَ وَأَلْزَمَهُمْ کَلِمَهَ التَّقْوَى وَکَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا} «آنگاه که کافران تعصب و نخوت جاهلیت را در دل‏های‏شان جای دادند، خدا اطمینان خاطری بهره پیغمبرش و بهره مؤمنان کرد. همچنین خدا ایشان را بر روح ایمان ماندگار کرد و سزاوارتر برای روح ایمان و برازنده آن بودند…» [فتح:۲۶]

 

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

« اراکان » درد غیر قابل فراموش!

نوشته: أشرف السبع ترجمه: عبدالخالق احسان درین مختصر از سرزمینی در جهان سخن می گویم ...

بررسی موضع گیری ها در قبال غریزه جنسی

نویسنده: ضیاءاحمد فاضلی استاد پوهنتون هرات بی¬تردید، نحوه نگاه ملت ها به غریزه جنسی و ...

شایسته ی انتخاب شدن باش!

نویسنده: دکتر جمال عبدالستار مترجم: محمد زبیر جامی پیروزی حق، حقیقت و عقیده¬ی راسخی است ...

محمد مارک تا آغوش اسلام

محمد مارک یکی از هزاران نفری است که در سرای وسیع اسلام قدم گذاشته است. ...

چگونه نگهبان دستاورهای حج تان باشید!

نوشته: د. زید الرمانی / ترجمه: عبدالخالق احسان برادران حاجی ام! دستاوردهای حج را محافظت ...

گزارش اولین روز از هفته فهم قرآنکریم!

نخستین روز هفته مبارکه فهم قرآن کریم با حضور صدها تن از هموطنان عزیزمان موفقانه ...

دوکتور ذاکر نایک تروریست نیست!

نوشته: محمد محمود ترجمه: عبدالخالق احسان ذاکر نایک، دعوتگر مسلمان هندی، دوکتور، جراح، دعوتگر و ...

بهترین و درست کارترین باشیم!

یکی از مهمترین عوامل موفقیت در همه امور زندگی و رسیدن به سعادت و نیکبختی ...

برخی از جنبه های تمدنی رسالت اسلام

نویسنده: ابراهیم ترکاوی ترجمه: ناصراحمد هروی الله متعال دین اسلام را -که در تمام زمانها ...

نگاهی به رویارویی دو تمدن

به قلم: محمود مدرس نور آمدن کشورهای غربی که وارث و نماد استعمارگران دیروز و ...

پروژه ی یهودی مسیحی

نویسنده:‌ د. محمد عماره ترجمه: عبدالخالق احسان کیان صهیونیزم اشغاگر بر سرزمین فلسطین، پروژه¬ی غربی ...

او؛ پیامبرِ مهربانی‏ها بود

نویسنده: عبدالرحمن عزام تاریکی همه‏جا را فرا گرفته بود، چراغ‏های فروزانی که پیامبران الهی، با ...

پیامدهای ناگوار نبود وحدت ملی

نویسنده: امین الله معتصم شکی نیست که انسان در زندگی اجتماعی خود نیاز به یک ...

و آفتاب دوباره طلوع خواهد کرد

سرزمینی که روزگاری خورشیدش در ترکستان شرقی طلوع می¬کرد و در مغرب اسلامی غروب می¬نمود، ...

هفت گام تا آینده‏ی درخشان فرزندان

نوشته‌: فریدون فرحت مسئول موسسه تعلیمی خصوصی آینده سازان ۲ خانواده به حیث اولین نهاد ...

مسجد، سازنده‏ ی امت

نوشته: محمد ابراهیم یوسفی در طول تاریخ زندگی بشری همواره انسانیت در پی آن بوده ...

تفکر و اندیشیده‌ورزی، بهار دعوتگری

نگارنده: دکتر رمضان فوزی بدینی گزارنده: نعمت الله سبحانی اهمیت تفکر: الله عز و جل ...

پیامدهای ناگوار نبود وحدت ملی

نویسنده: امین الله معتصم شکی نیست که انسان در زندگی اجتماعی خود نیاز به یک ...

بررسی رابطه میان فهم اسلام و نابسامانی های کنونی مسلمانان

نوشته: عبدالباری قانت استاد دانشکده شرعیات دانشگاه هرات چکیده: فهم نادرست و کج از دین ...

کودکان، قربانی جنجال های خانوادگی

منبع: اسلام ویب برگردان: محفوظه جامی اختلافات بین زن و شوهر بیشترین تأثیر منفی را ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3