خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / گفتار فربه تر از رفتار

گفتار فربه تر از رفتار

عبدالقدیر صالحی

دوست دارم این نوشته را با یک پرسش آغاز کنم. پرسشی که ذهن بسیاری از مسلمانان را هنگام اندیشه در وضعیت رقت بار جامعه اسلامی مشغول و درگیر خود می کند. همه از خود می پرسند چرا با وجود اینکه دوری از همه بدی ها و آراستگی به همه خوبی ها از رسالت های ایمانی ما می باشد و ادعای ایمان و محبت خدا و پیغمبر را داریم، نمی توانیم از منجلاب، دروغ، خیانت، نفاق، جنگ، دشمنی، تنبلی، بی نظمی و بزهکاری های مهلک خود را رهایی بخشیم؟!

این پرسش در حالی مطرح می شود که اکنون آموزه های دینی نسبت به عصر پیامبر صلی الله علیه وسلم به مراتب شرح و بسط زیاد تری یافته و بازار تدوین و تالیف آموزه های قرآنی و سنت نبوی، بصورت موضوعی، صنعت چاپ را رونق بی سابقه بخشیده است. علاوه بر آن گسترش نرم افزارها و کتابخانه های مجازی دسترسی به هریک از موضوعات اسلامی را در حد لمس یک صفحه و فشار یک کلید آسان گردانیده است!

کتاب­ها و مقالات زیادی در پرتو قرآن و سنت نوشته شده که توصیه دارد تا به اخلاق اسلامی آراسته باشیم؛ اما نیستیم. نگاره های زیادی وجود دارد که اهمیت وقت و ارزش عمر و تلاش در زندگی را در روشنایی آموزه های دینی تاکید دارد؛ اما هر روز که می گذرد بیش از گذشته، تنبل و مصرفی و دستنگر می شویم. نوشته های فراوانی ما را به وحدت، صلح و امنیت فرا می خواند؛ اما بیشتر ما دوستدار نفاق و تفرقه و جنگیم! قرآن کریم و سیرت پیامبراکرم صلی الله علیه وسلم از مهرورزی، نوع دوستی و خدمت به خلق خدا موج می زند؛ اما امتی که باید رحمتی برای عالمیان باشد، نکبتی برای خود و دیگران شده است!

چرا ما چنینیم؟! من به این باورم که چون ما از دین فقط به اسم و رسم اکتفا کردیم و آموزه های دینی را از زندگی عملی و سنت رفتاری پیامبر صلی الله علیه وسلم جدا کردیم، به این روز سیاه افتادیم. نقش سیرت عملی رسول الله صلی الله علیه وسلم در زندگی ما کم­رنگ شده است. ما به «قیل و قال» چسپیدیم. در نصاب تعلیمی مکاتب، مدارس و مراکز علمی، فقط به حفظ سنت گفتاری و نظری پرداختیم. همیشه افتخار کردیم که چقدر حدیث حفظ داریم؛ اما با خود محاسبه نکردیم که از لحاظ رفتاری چقدر به پیامبر صلی الله علیه وسلم نزدیک شده ایم؟! همه ما حفظ کردیم و یاد گرفتیم که «تبسم به رخ بردار مسلمان صدقه است»؛ اما در پرداخت این صدقه بسیار بخیل بوده ایم!

این رویکرد سبب شده است که سنت های گفتاری در میان مسلمانان فربه شود؛ اما در مقابل سنت های رفتاری و جوانب تربیتی عملی آموزه های اسلامی که باید حاصل و برآیند تعلیم و تعلم دینی باشد، بی اهمیت جلوه کرده و متروک بماند.

متروک ماندن جانب اخلاقی سلوکی آموزه های دینی، بی مهری نسبت به سنت های رفتاری پیامبر صلی الله علیه وسلم و حفظ آموزه های نظری مجرد از التزام به ارزشها، مردمی را که از دین آگاهی کمتر دارند، دچار سردرگمی و شک کرده است. پارادوکس و تناقض میان رفتار نامناسب اجتماعی اخلاقی بعضی از متخصصین علوم اسلامی و القابی که یکدک می کشند، سبب شده است که بعضی ها گمان کنند آموزه های دینی در عصر حاضر موثریت در تغییر رفتار افراد را ندارد!

برای نجات از این وضعیت ضرورت به توازن در توجه به سنت های رفتاری و گفتاری پیامبر صلی الله علیه وسلم است. اهمیت این قضیه هم در قرآن کریم و همه در عملکرد رسول الله صلی الله علیه وسلم روشن و برجسته است. وقتی خداوند می فرماید:

{‏لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ‏} (احزاب ۲۱) (همانا در زندگی پیغمبر خدا برای شما سرمشق و الگوی زیبایی است.)

تعبیر «فِی رَسُولِ اللَّهِ» در این آیه، توجه به رفتار و اقتدا به سلوک رسول الله صلی الله علیه وسلم را مورد تاکید قرار می دهد و اهمیت پرداختن به سنت های رفتاری را برجسته می سازد.

خداوند در رابطه به حضرت ابراهیم نیز می فرماید: {‏إِنَّ إِبْرَاهِیمَ کَانَ أُمَّهً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِیفًا وَلَمْ یَکُ مِنَ الْمُشْرِکِینَ} {نحل/۱۲۰} (همانا ابراهیم پیشوائی بود فرمان بردار و حقّگرای و او از زمره‌ی مشرکان نبوده است.)

‏ «أُمَّهً» به معنای قُدوه، پیشوا، از ماده «أَمَّهُ» به معنی «قَصَدَهُ» یا «إِقْتَدی بِهِ» است. در صورت دوم، معنی آیه چنین می‌شود: ابراهیم یک ملّت بود. چرا که شعاع شخصیّت ابراهیم آن اندازه افزایش داشت که از یک فرد و دو فرد و یک گروه فراتر، و معادل یک ملّت بود، و در خود کمالات و فضائلی را گرد آورده بود که اگر بر جماعت زیادی تقسیم می‌گردید، به یکایک ایشان می‌رسید.» {تفسیر نور مصطفی خرم دل}

در میان این آیه نیز تعبیر «قَانِتاً» حکایت از رفتار خدا پسندانه ابراهیم علیه السلام است که مدام بر طاعت و عبادت خدا کمره بسته و این رفتار، او را الگوی بشریت گردانیده است.

اهمیت سنت رفتاری و نمایش سلوک و رفتار قرآنی، آنگاه برجسته می شود که خداوند در قرآن کریم و در آغاز یک سوره از کلام خود، صلح حدیبیه را «فتح مبین» می نامد.

شما می دانید که پیمان صلح با اهل مکه در حالی توسط پیامبر صلی الله علیه وسلم منعقد گردیده بود که توان نظامی مسلمانان از قریش قوی‌تر بود و پیامبر صلی الله علیه وسلم می توانستند شرایط دشمن را نپذیرند و با ایشان وارد کارزار شوند. حتی آن حضرت صلی الله علیه وسلم در مقابل پرخاشگری ‌های نماینده طرف مقابل از خود نرمی، مهربانی و بزرگواری نشان دادند.

به نظر شما چرا پیامبراکرم صلی الله علیه وسلم این قدر تاکید بر صلح داشتند و حتی ناراحتی بعضی از یاران خود را نیز تحمل کردند که پیمان صلح با قریش را نوعی ذلت و شکست می پنداشتند؟!

هدف این بود که غیر مسلمانان در فضای صلح و امنیت در همه جا رفت و آمد کنند و متوجه رفتار و سلوک و اخلاق مسلمانان شوند. و قناعت شان حاصل شود که اسلام دین حق و سزاوار عمل و اطاعت است. قرآن کریم این صلح را بدان خاطر «فتح مبین» خوانده است که رفتار و سلوک پیامبر صلی الله علیه وسلم و یاران شان عقل و قلب انسان ها را فتح و برای شان این فرصت را فراهم می کرد که نمونه های عملی  و قرآن های متحرک را پیرامون رسول اکرم صلی الله علیه وسلم به تماشا بنشینند.

ما تاثیرات سنت رفتاری رسول الله صلی الله علیه وسلم حتی در جریان مذاکرات صلح حدیبیه به وضاحت می بینیم. نماینده های زیادی برای مذاکره با پیامبر صلی الله علیه وسلم رفت و آمد کردند یکی از این نماینده ها عُروَه فرزند مسعود ثقفی بود که تاهنوز مسلمان نشده بود. او بعد از مذاکره با پیامبر صلی الله علیه وسلم، وقتی نزد مشرکان بازگشت در رابطه به محبت و دوستی یاران با رسول الله صلی الله علیه وسلم چنین گفت:

«ای قوم من، بخدا، من پادشاهان زیادی را دیدم، با قیصر پادشاه روم و خسرو پادشاه ایران و نجاشی پادشاه حبشه ملاقات کردم به خدا، پادشاهی را ندیده‌ام که اطرافیانش آن چنان که اصحاب محمد، او را احترام و عزت می کنند، بزرگ و گرامی بدارند! به خدا، اگر آب دهان بیاندازد، همه دستها را پیش می‌آورند تا نصیب یکی از آن دستها بشود و آن را به صورت و اندامش بمالد!

و هرگاه به آنان فرمان بدهد، بی‌درنگ فرمانش را اطاعت می‌کنند!  و هرگاه وضو بسازد، برای گرفتن قطرات آب وضویی او سر و دست می‌شکنند! و هرگاه سخن بگوید، همگی صداهایشان را نزد وی پایین می‌آورند، و از شدت حیاء و بزرگداشت به او خیره نمی‌نگرند!؟ او پیشنهاد عاقلانه‌ای به شما کرده است؛ از او بپذیرید!»

در این تکه از تاریخ اسلام به وضاحت دیده می شود که نماینده مشرکان تمام سلوک و رفتار پیامبر صلی الله علیه وسلم و یاران شان را طوری به تصویر می کشد که گویا مستندی از آن صحنه را انسان تماشا می کند.

نمونه ای دیگر از اهمیت دادن پیامبر صلی الله علیه وسلم به سنت های رفتاری و به نمایش گذاشتن تصویر واقعی اسلام را در تعامل شان با نمایندگان طائف و قبیله ثقیف می بینیم.

بعد از جنگ تبوک و شکست رومیان توسط پیامبر صلی الله علیه وسلم، قبیله ثقیف به این نتیجه رسیدند که دگر باید با پیغمبر اسلام صلی الله علیه وسلم پیمان صلح برقرار کنند. گروهی شش نفری را به نمایندگی از خود در رمضان سال نهم هجری، که مسلمانان در اوج قدرت بودند نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم فرستادند. وقتی پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر شدند که نمایندگان ثقیف جهت صلح نزد شان آمدند، از آنها به خوبی استقبال نموده و برای شان خیمه‌هایی جهت پذیرایی در کنار مسجد بنا نمودند.

هدف پیامبر صلی الله علیه وسلم این بود تا این مهمانان صدای تلاوت قرآن را بشنوند و مردم را در حال نماز ببینند. همچنان مهمانداری و پذیرایی شان را خود پیامبر صلی الله علیه وسلم بر عهده داشتند. در کنار تک تک می نشستند و جویای احوال شان می شدند. رسول الله صلی الله علیه وسلم می خواستند تا با عزت و احترام نمایندگان ثقیف و همچنان رساندن پیام خدا از طریق قرآن کریم و رفتار حکیمانه قلب های این مردم را برای قبول اسلام آماده سازند.

با مراجعه به سیرت نبوی صلی الله علیه وسلم نمونه های بیشماری از چنین طرز برخورد و سلوک را می توان مشاهده کرده که هریک به تنهایی می تواند حجت و دلیلی بر اهمیت سنت رفتاری پیامبر صلی الله علیه وسلم و اصلاح جامعه بر اساس تقدیم الگو باشد.

حاصل سخن اینکه امروز جامعه اسلامی از کم­رنگ شدن سنت رفتاری پیامبر صلی الله علیه وسلم رنج می برد و متاسفانه بیشتر از همه مردم کسانی که به نحوی با مسایل اسلامی سروکار دارند، ارتباط و تعامل شان با جامعه غیر معیاری و ناهمآهنگ با سیرت رسول الله صلی الله علیه وسلم می باشد. عوام نامیدن مردم و خود را خاص دانستن از شیوه های ناکامی بوده است که میان ملت ها و تعداد زیادی از عالمان دین دیوار کشیده است. علاوه برآن چهره های عبوس و در هم کشیده و رنگ باختن تبسم در سیما و چهره های اکثریت ما که ادعای دعوتگری و اصلاح جامعه را داریم ملت ها را از جوهر دین دور کرده است.

بازنگری در سنت رفتاری پیامبر صلی الله علیه وسلم از نیازهای مبرم امروز است. دانشمندان و علمای دین و متخصصین علوم اسلامی و نهادهای فعال در عرصه های دین و دعوت باید از اسم و رسم و قیل و قال کاسته دعوت از طریق الگو و رفتار نیک را برای سامان یافتن زندگی امروزی مسلمانان سرمشق راه خود سازند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پی نوشتها:

  • الگوی هدایت محمد علی صلابی
  • تفسیر نور مصطفی خرم دل
  • رحیق المختوم مبارک پوری
  • البدایه و النهایه ابن کثیر

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

فشار خون چیست؟

خون برای گردش موثر در عروق بدن از نیرو و فشاری برخوردار است که آن ...

با صادقان!

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ [٩:١١٩] ای مومنان! از (مخالفت فرمان) ...

چرا خداوند(ج) رجل گفت وبشر نگفت؟!

ترجمه: عبدالجبار مطمئن در یکی از صنفهای پوهنتون که تعدادی زیادی محصلین شرکت کرده بودند، ...

تأملی بر دنیای اذکار و دعاهای پیامبر اکرم

مولوی ضیاءاحمد فاضلی مسؤول مدرسه احیاءالعلوم شکی نیست که ذکر و یاد الهی ایمان را ...

شادی و سرور از دیدگاه قرآن

دکتر محمود ویسی چکیده یکی از تمایلات و استعدادهای درونی انسان میل و نیاز به ...

رفتار اقتصادی افغانها در دام فرهنگ تکلف گرایی

نویسنده: عثمان عادل فرهنگ از برجسته ترین عواملی است که در درازنای تاریخ بشر به ...

قیامت کی است؟ متی الساعه؟

دکتور شمس الحق سلیم چندی قبل خبری در سرتاسر دنیا پخش شد و خیلی ها ...

عفت کلام

نوشته: عزیزاحمد سلجوقی زبان که در تمام ادوار تاریخ وسیله افهام و تفهیم بوده و ...

هنر بدست آوردن دیگران ( فن احتواء الاخرین)

بقلم: عبد الصمد الفقی مترجم: عبدالملک فاضلی توانایی جذب دیگران موضوعی ایست که شخصیت داعی ...

خود را محاسبه کنید

ترتیب کننده: غلام حضرت (حمیدی) محاسبه چیست : اینکه ارزیابی کند انسان مسلمان اعمال روز ...

تصوف در پرتو قرآن وسنت نبوی  قسمت دوم

وقتی ما از مسیر انبیاء، اصحاب کرام مجتهدین دین و دوستان خدا دور شویم و ...

تصوف در پرتو قرآن وسنت نبوی

نوشته شیخ الطریقه، الحاج سید عبدالرحیم عاصمی خلیفه صاحب نوین همیشه زیر این آسمان آبی ...

چگونگی تقویت ایمان در دلها

نوشته:‌ حسین حسین شحاته ترجمه:‌ عبدالخالق احسان قلب جایگاه ایمان: خداوند عزوجل به فضل و ...

امت اسلامی وفریضه ی دعوت الی الله

نصیر احمد کریمی یکی از مسوولیت های مهم و وجایبی را که الله متعال بدوش ...

جوان و جوانی

عبدالقادر مومن جوان به کسی گفته می شود که پیوسته بالنده و با نشاط است ...

توقیربدعت تحقیر سنت است

قال الله تعالی : (( ما آتا کم الرسول فخذ وه ، و مانها کم ...

عبادت و تولیدات

نوشته:‌ دکتور یوسف قرضاوی ترجمه:‌عبدالخالق احسان هر باور دینی، بر پیروان خود انواعی از عبادات ...

هفت گروه در سایه عرش خدا

(مروری کوتاه به حدیثی از پیامبر  ) ((سبعه یظلهم الله فی ظله یوم لا ...

مدیریت اختلاف

اختلاف و تفاوت، در شکل، رنگ، زبان ، اندیشه، دانش، استعداد، عقیده ودین، در حیات ...

ای جوان !توکی هستی ؟وازکدام گروه هستی؟

برادر جوان! آیا خودت رامی شناسی ؟آیاتاریخ وجوت را می دانی؟بزرگی وعزت خویش را در ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3