خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / رحمت، نخستین خشت در بنای تعاملات‏مان

رحمت، نخستین خشت در بنای تعاملات‏مان

نوشته: د. علی القره داغی
ترجمه: محفوظه جامی الاحمدی
هرگاه نگاهی به جهان پیرامون مان می اندازیم دنیایی را می یابیم که بیماری های اجتماعی مختلفی درآن دامن گسترده؛ بیماری هایی چون فساد، تفرق وپارچه پارچه شدن به وضوح نمایان است و مشکلاتی چون ویرانی و کشتار و شکنجه و دیگر فتنه های بزرگ آشکارا و پنهان روبه فزونی نهاده. دنیایی را می بینیم که مصداق این سخن الله متعال قرارگرفته است آنجا که می فرماید: {ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُم بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ} (]همیشه چنین بوده است که[ تباهی و خرابی در دریا و خشکی به خاطر کارهائی پدیدار گشته است که مردمان انجام می داده اند. بدین وسیله خدا سزای برخی از کارهائی را که انسانها انجام می دهند بدیشان می چشاند تا این که آنان ]بیدار شوند و از دست یازیدن به معاصی[ برگردند) [روم:۴۱].
الله متعال در این آیه مبارکه تبیین می نماید که در بخش عظیمی از جهان فساد ظاهر شده و اماکن مختلفی از بَرّ و بحر و فضا را درنوردیده است. و این فساد فراگیر جز نتیجه ی عملکرد خود انسانها نیست؛ زیرا این انسانها هستند که به قتل و خونریزی و خوردن مال حرام و اموال مردم به ناحق دست می آلایند و هیچ التزامی به شریعت پاک الهی ندارند.
آنچه الله متعال تصریح می نماید این است که فتنه ها و بلاهایی که جوامع را درخود میبلعد جزای تمامی اعمال انسانهای فاسد نبوده بلکه جزای برخی از عملکرد آنهاست. زیرا اگر انسانهای فاسد به تمامی جزای خود در این دنیا برسند زنده جانی بر زمین باقی نخواهد ماند{ماترک علی ظهرها من دابه} لیکن الله متعال با رحمت و قدرت و مغفرت و جلال و جمال و کمال خویش با ما تعامل می کند.
همچنین بیان می دارد که چه بسا برخی از آزمون‏ها و سختی هایی که کمر افراد و جوامع را خم می کند برای تادیب و بیدار کردن آنهاست تا شاید بدین وسیله به خدا رجوع نمایند و تلاشهای خویش را در جهت هدایت به انجام رسانده و دست از بغاوت و سرکشی برداشته و مسیر رشد و تعالی شان را بیابند.
و اما مردم در برابر این فتنه ها و آزمونها به دوگروه تقسیم می شوند:
نخست آنانکه متاثر شده و از کارهای زشت خود دست کشیده و با خضوع و تضرع و التزام به سوی خدا باز می گردند.
دوم کسانی اند که این سختی ها و مصیبتها جز به فسق و فجور و طغیان و فساد شان نمی افزاید. چنان تعامل میکنند که گویا هر اتفاقی که به به اطراف‏شان می افتد، هیچ ارتباطی به آنان ندارد و این¬چنین تعاملی سبب آمدن مصیبتی بزرگتر خواهد بود.
حال سوال مطرح این است که چگونه می توان این فساد فراگیر را معالجه کرد؟
الله تعالی بیان نموده که این دعوت (اسلام) به خاطر معالجه¬ی فساد، برپاخاسته، و هدف از آمدن آن تحقق رشد و تعالی انسان و ایجاد عدالت شامل برای تمامی بشریت است به گونه ای که زمین ویژه¬ی جماعت یا طایفه یا گروهی خاص نبوده بلکه برای تمامی اهل زمین و جوامع بشری است و این همان هدف نهایی در استحکام قواعد صلح و امنیت و آرامش بوده و نقطه¬ی آغازین و پایه ی اساسی در امر خلیفه گری بر زمین است و به فضل این رسالت و به اراده ی الله متعال انسان از تاریکی به سوی نور حرکت می کند.
بر اساس همین روش استوار، پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم صحابه ی خویش را تربیت نمودند؛ زیرا جامعه¬ی عربی پیش از بعثت حال و وضعی بهتر از آنچه امروزه ما در آن بسر می بریم نداشت به گونه ای که خرناسه های فساد از هر سو در سطح فرد، خانواده، قبیله و جامعه به گوش میرسید و قانون جنگل رهبری جامعه را به عهده داشت. قوی ضعیف را نابود می کرد آنکس که خانواده ای قوی نمیداشت که او را حمایت کند یا قبیله ای که درسایه¬ی آن پناه گیرد حق زندگی نداشت تا آنجا که نوعیت زندگی در برخی حالات به شعور حیوانی تنزیل می یافت. اگر کسی به تولد دختری مژده داده می شد چهره اش از شدت خشم سیاه میشد و خویش را به خاطر این ننگ از قومش پنهان می کرد و دو راه داشت یا ننگ وجود دختر را می پذیرفت و با ذلت او را برای خود نگاه می داشت یا زنده به گورش میساخت.
خشونت و جهالت تا سرحد نوعی جنون در کشتار و ویرانی و تفرقه رسیده بود. به همین ترتیب از نگاه اقتصادی فساد آشکار بود. قدرتمندان و ثروتمندان وام‏های سنگین و کمرشکنی را بر ضعیفان لازم می گردانیدند و به این وسیله آنان را به بردگی و بندگی خویش می کشاندند. به این ترتیب فسادی بزرگ و فراگیر بیش از آنکه امروز شاهد آنیم وجود داشت.
از عمده ترین مراحل معالجه این فساد:
نخست: تربیتی بر اساس ارزشها و اصول
رسول اکرم به عنوان هادی، بشیر، نذیر و داعی الی الله ظهور یافت و با این اوصاف به معالجه ی انواع فساد پرداخت و تمامی اشکال تفرقه را پایان داد و ملت پارچه پارچه را وحدت بخشید. تا آنجا کوشید که امت را از ضعف به قوت و از تاریکی جهل به نور علم کشاند. امتی که صاحب ارزشها و اخلاق فرومایه بود به امتی الگوی در اخلاق و ارزشهای عالیه بدل گردید. و این همان چیزی بود که بسیاری از مربیان منصف و عادل را بر آن داشت که به عظمت این رسالت و نبی آن اذعان دارند، و آنان را واداشت تا محبت خویش را به او اعلان دارند. و همین محبت و دید منصفانه سبب شد تا «مایکل هارت» نویسنده¬ی کتاب صدتن، نخستین کتابش را با سیرت سیدنا محمد مصطفی آغازکند و آن بزرگوار را در راس صدتن قراردهد. پیامبراکرم صلی الله علیه و سلم کسی بود که دوست و دشمن به برتری او شهادت دادند. پیامبر اکرم درمیادین تربیت، سیاست، نابودی فساد مالی و اداری و از بین بردن تفرق و بازگرداندن وحدت امت بعد از تکه پاره شدنش و بیدار ساختن آن بعد از خوابی طولانی موفق و کامیاب شد و امتی را که روبه نابودی نهاده بود زنده گردانید. این همان چیزی است که جعفر بن ابی طالب در برابر نجاشی پادشاه حبشه، زمانی که قریش گروهی را برای باز گرداندن مسلمانان نزد نجاشی فرستاده بود، بیان میدارد و می‏گوید: «ای ملک! ما مردمی جاهل بودیم که بتها را می پرستیدیم، گوشت خود مرده می خوردیم، فحشا را انجام می دادیم، صله رحم را قطع می کردیم، حق همسایه را نمی پرداختیم، قوی حق ضعیف را می خورد و در همین حالت به سر می‏بردیم تا آنگاه که الله برای‏مان رسولی را مبعوث کرد که نسب و صدق و امانت داری و پاک دامنی اش را می شناسیم ما را فراخواند تا الله را به وحدانیت بشناسیم و فقط او را عبادت کنیم و از پرستش سنگها و بتهایی که ما و پدران‏مان می پرستیدیم دوری گزینیم. ما را به راستگویی، امانت داری، صله رحم، نیکی با همسایگان و دست کشیدن از چیزهای حرام امر نمود و از فواحش، سخن ناحق، خوردن مال یتیم، تهمت به زنان پاک دامن نهی فرمود. امرکرد تا خدارا به وحدانیت عبادت کنیم و چیزی برایش شریک نگردانیم و ما را به نماز و زکات و روزه امر فرمود».
و این‏چنین بود که نجاشی ازگروه قریش کناره گیری کرد و اسلام آورد اما اسلامش را از قومش پنهان ساخت و آنگاه که خبر وفات نجاشی به رسول الله رسید در غیاب او برایش نماز جنازه خواندند.
با این ارزشها بود که پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم توانستند انسانیت انسان را دوباره بنا کنند و اصلاح را در جمیع مجالات زندگی امت‏شان تمکین بخشند. تفرق و تمزق امت را به وحدت و عصبیت قبیلوی را به دوستی با خدا و رسول و مومنین بدل کنند. این تربیت توانست بلال را که برده ای بیش نبود و خرید و فروش می شد به جایگاهی رفیع عروج دهد و صهیب رومی را فدایی بسازد که تمام مال و ثروتش را به خاطر دین و عقیده اش قربان کند.
دوم: تزکیه قلبی وروحی
رسول الله صلی الله علیه و سلم با وحیی که از جانب الله متعال به وی می رسید امت را برکلمه‏ی واحد، ارزش‏هایی در نهایت کمال و زیبایی جمع کرد. و تمام اینها با روش حکمت و موعظه¬ی حسنه و الگوی صالحه و به کار گیری تربیت با عظیم‏ترین مفهومش و بلندترین اهدافش و بزرگترین وسایلش تحقق یافت {هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَإِن کَانُوا مِن قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ}(خدا کسی است که از میان بیسوادان پیغمبری را برانگیخته است و به سویشان گسیل داشته است، تا آیات خدا را برای ایشان بخواند، و آنان را پاک بگرداند. او بدیشان کتاب ]قرآن[ و شریعت ]یزدان[ را می آموزد. آنان پیش از آن تاریخ واقعاً در گمراهی آشکاری بودند) [جمعه:۲] او برای تزکیه درونی و بیرونی –اصحابش- از رحمت و نرمی و شفقت کارگرفت {فَبِمَا رَحْمَهٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ}(از پرتو رحمت الهی است که تو با آنان ]که سر از خطّ فرمان کشیده بودند[ نرمش نمودی. و اگر درشتخوی و سنگ دل بودی از پیرامون تو پراکنده می شدند. پس از آنان درگذر و برایشان طلب آمرزش نما و در کارها با آنان مشورت و رایزنی کن). [آل عمران:۱۵۹].
اما آنگاه که منهج و روش ما در دعوت مسیرش را از این جهت تغییر داد و دعوتگران ما از شدت و سنگ دلی و تفسیق و تکفیر و گمراه خواندن دیگران کارگرفتند، چیزی جز زیان عاید حال‏مان نشد و دشمن از این فرصت استفاده کرد و در جستجوی فتنه در بین ما شد.
سوم: مشوره در کارهای مهم
آنگاه که حکومت بخشی از مردم باشد و مردم حامیان حکومت و دولت خویش، دولت به پا خواهد ایستاد و امورش برابر و بدور از انحراف خواهد شد و امت به سوی تمدنی جهانی خواهد شتافت. رمز تمام اینها آیه¬ی {و شاورهم فی الامر} است و این روش پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم بود که با هر یک از صحابه در چارچوب تخصص شان مشوره می کردند. در جنگها با کسی که خبرگی نظامی داشت مشوره می کردند، در امور زراعتی با کسی که خبرگی در عرصه زراعت داشت مشوره می نمودند. در روز بدر با تمامی مسلمانان بدون اینکه فقط از مهاجرین نظر بخواهند مشوره نمودند و این سخنشان را تکرار می کردند که: «اُشیروا علیّ ایها الناس» تا آنگاه که کسی از میان اوس و دیگری از میان خزرج به نمایندگی از انصار برخاست و به رسول الله مشوره دادند و آنگاه رسول الله مسرور شدند و چهره¬ی مبارک به نشانه خیر و خوبی گشاده شد.
اگر مشوره دهی و مشوره گیری در جوامع ما این‏چنین اقامه می شد، دیگر این حوادثی که امروزه در دنیای خود شاهد آنیم رخ نمی داد. امروزه می بینیم که تصمیمات و فیصله ها بدون اینکه با توجه به هویت و طبیعت و خواست مردم و جامعه باشد بر آنان املا می گردد. و از اینجاست که آنکس که گستاخ است راهی برای خوارکردن و سبک شمردن امت می یابد و در زمین به فساد دست میزند و حرث و نسل را به نابودی می کشاند.
چهارم: بکارگیری نرمی و مهربانی
از ابی رفاعه رضی الله تعالی عنه روایت است که گفت: به نبی اکرم صلی الله علیه وسلم رسیدم و ایشان در حال ایراد خطبه بودند، گفتم: ای رسول الله مردی غریب آمده و از دینش می پرسد نمی داند دینش چیست؟ ادامه داد که: رسول الله به من رو کردند وخطبه را رها نمودند و به نزدم آمدند و بعد چوکی را که گمان می کنم پایه های آهنین داشت آوردند و رسول الله بر آن نشستند شروع به آموختاندن آنچه پروردگارشان به ایشان آموخته بود به من کردند. سپس به سوی خطبه‏ی شان بازگشتند و آن را به اتمام رساندند. الله متعال راست گفت آنگاه که فرمود: {بالمومنین رؤوف رحیم}.
چه بایدکرد؟
اگر امت اسلامی می خواهد تا راهی برای حل بحران‏ها و بیرون رفتی برای مشکلات موجوده بیابد، باید روش فراگیر و همه جانبه از تزکیه و تربیت را بپیماید و برای ایجاد قدوه¬ی حسنه در جوامع خود بکوشد و حکومتها و مردم و جامعه سنت مشوره دهی و مشوره گیری در تمامی امور را با مراعات حقوق متقابل هر یک از دولت و مردم در بین خود زنده کنند. دولتمردان با مردم خود در آمیزند و همه به خاطر تحقق عزت و کرامت امت تلاش ورزند.
این را نباید فراموش کرد که باید نخست این ارزشهای متعالی و اخلاق نیکو را درخانه های خود و در تعامل با همسر و فرزند و خدمتکار و… برپا داریم. زیرا همگی ما دراصلِ بنای ارزشها مساوی هستیم و این را به یاد داشته باشیم که هرگز احوال ما رو به راه نخواهد شد تا آنگاه که رحمت و مهربانی نخستین خشت بنای تعاملاتمان نگردد. تا باشد که الله متعال ما را از آنچه در سرزمین‏های ما اتفاق می افتد نجات دهد و آنگاه صفت {خیر امه اخرجت للناس} را به خود بگیریم. همان امتی که خدا و رسولش آن را میپسندد.
بدون شک او الگوی همه ماست {لَّقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ لِّمَن کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللَّهَ کَثِیرًا} (سرمشق و الگوی زیبائی در ]شیوه پندار و گفتار و کردار[ پیغمبر خدا برای شما است. برای کسانی که ]دارای سه ویژگی باشند:[ امید به خدا داشته، و جویای قیامت باشند، و خدای را بسیار یاد کنند). [احزاب:۲۱] آنکس که دوست دارد به رضایت الله تعالی و خیر آخرت و نجات از روزی که مال و فرزند سودی ندارد دست یابد راهی دیگر جز اقتدا به رسول الله صلی الله علیه وسلم ندارد.
{إن فی ذلک لآیات لاولی الالباب}

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

مردی با اندشه های سبز همیشه بهار

بهار فصلی به دلها نزدیک است. همه کس بهار را دوست دارد. با شنیدن واژه¬ی ...

این قافله در حرکت است

نوشته:‌ نور احمد صمدی شاید زیاد شنیده باشیم که «الله متعال انسان های نیک را ...

احساس همرایی با الله تعالی

رضایت الله تعالی اساس هدف و خواسته¬ی¬ دعوتگر در مسیر راه و زندگی¬اش است. بدین ...

گزارش هفته سیرت – ولایت غور

دفتر ولایتی جمعیت اصلاح غور به مناسبت دوازدهم ربیع‌الاول سال‌روز ولادت با سعادت پیامبر بزرگوار ...

تهدید آخر!

اظهار عجز پیش ستم پیشه ابلهی است ، اشک کباب باعث طغیان آتش است! خلیل ...

علم وجهاد

تخلص وتصرف از کتاب دانش ودین داری از داکتر قرضاوی حفظ الله احمد ضیاء منیب ...

اهمیت تربیت کودک

نویسنده: محمد فرید فائز خداوند کائنات را در هفت طبقه خلق نمود و در آن ...

نیاز آدمیان به تربیت ایمانی

نگارنده: دکتر یوسف قرضاوی گزارنده: نعمت الله سبحانی از خلال تجارب زندگیم و سپری کردن ...

نظام غرب و تناقض در حقوق بشر

اسلام دینی است که از سوی الله متعال که به همه ی شئون و نیازهای ...

این قافله در حرکت است

نوشته:‌ نور احمد صمدی شاید زیاد شنیده باشیم که «الله متعال انسان های نیک را ...

نظرگاه خداوند در وجود آدمی

پیامبر (ص) در حدیثی که امام مسلم آن را روایت نموده است، فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ ...

از زمانی که رب العالمین بنی آدم را آفرید، برای هدایت و رهنمائی شان، پیامبری ...

قصه های از لحظات اخیر زندگی

ترجمه: عبدالملک فاضلی بدون شک هر کدام ما یقین داریم که دنیا جای همیشگی نیست ...

چرا مشتاق اسلام شدم!

نوشته: ام راشد ترجمه و تصرف: احمد فرید فرزاد هروی اسلام دارای ویژه گی های ...

آیا موسیقی غذای روح است؟

نوشته: داکتر غلام رسول شفیق خاطره¬یی جالب در مورد اثرات موسیقی بالای روان انسان: همه¬ی ...

ارزیابی خودی

محاسبه یکی از وسایل مهم و اساسی تربیت اسلامی برای اصلاح، تهذیب، رشد و بالندگی ...

به سوی تغییر

حرکت به سوی تغییر از مقولاتی است که امروز بیشتر از همه زمانه ها پیرامون ...

دروغ آفت ایمانی

ایمان به مثابه درختی است که باید متوجه اش بود، تا از گزند آفاتی که ...

مقام معنوی انسان!

انسان، به دنیا می آید و سرمایه های مانند دست و پا و چشم و ...

آژیر خطر

نوشته: عبدالباری قانت در شماره¬ی ۱۰۰ معرفت پیش در آمدی در باره¬ی هویت اسلامی و ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3