خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / حرمت دخانیات از دیدگاه اسلام

حرمت دخانیات از دیدگاه اسلام

نوشته: دکتور یوسف قرضاوی
ترجمه: عبدالخالق احسان
گیاه معروفی که به نام تنباکو یاد می شود، در اواخر قرن دهم هجری پیدا شده است و استفاده از آن بین مردم گسترش یافته که از اندیشمندان زمان می طلبد تا در مورد حکم شرعی آن دیدگاه های شان را بیان دارند.
به خاطر جدید بود این ماده و اینکه از فقهاء‌ مجتهد و اهل تخریج در مذاهب دستوری درین مورد وجود ندارد و علماء تصور درستی که بر مبنای دقیق علمی استوار باشد در دست ندارند؛ در مورد دخانیات اختلاف آشکاری رونما شده که عده آن را حرام وعده دیگر آن را مباح دانسته و بعضی ها به مکروه بودن آن فتوا دادند و برخی چیزی نگفته و توقف کرده اند.
البته این اختلافات در همه مذاهب وجود دارد که نمی توان این احکام را به یکی از مذاهب نسبت داد.
به نظر من اختلاف علماء در مورد حکم دخانیات مربوط به اختلاف دلایل و قوت و ضعف آن نمی باشد؛ بلکه اختلاف در اصل پژوهش در مورد این ماده است.
عده ی به گمان خود شان برخی منافعی را برای دخانیات ثابت کرده و عده ی نفع و ضرر آن را مساوی پنداشتند و گروهی آن را بی ضرر و بی فایده تصور نمودند، معنی سخن این است که اگر ایشان ضرر دخانیات را می دانستند به اتفاق به حرمت آن نظر می دادند.
اثبات و نفی ضرر دخانیات وظیفه فقهاء نیست؛ بل این وظیفه داکتران و متخصصان فن طبابت می-باشد، آنان هستند که در مورد باید نظر دهند؛ چراکه اهل دانش و تخصص این گونه قضایا اند. الله جل جلاله می فرماید: {فاسئل به خبیراٌ} از آگاهی پرسان کن، {ولاینبئک مثل خبیر} ترا آگاه نمی سازد مانند دانایی.
و علماء طب دیدگاه شان را در مورد زیان دخانیات به جسم به طور عمومی بیان داشته و ضرر آن را بر شش ها و جهاز تنفسی به صورت ویژه بیان کردند و این مسئله را ثابت نمودند که استعمال دخانیات منجر به سرطان شش می گردد؛ لذا در سال های اخیر جهانیان را به دوری از دخانیات فرا خوانده اند.
در زمان معاصر سزاوار است که اندیشمندان با هم به اتفاق نظر برسند و فقیه حکمش را بر مبنای تحقیق طبیب صادر کند؛ وقتی داکتر می گوید: این آفت(دخانیات) به انسان مضر است باید فقیه به حرمت آن فیصله نماید؛ چراکه هرچیزی به صحت و سلامتی انسان ضرر برساند از دید شریعت باید حرام قلمداد شود.
علت تحریم:

عده ی می گویند که چگونه این ماده را بدون نصی حرام می دانید؟
درجواب می گوییم: ضرور نیست که شارع به تمام مفردات حرام نصی داشته باشد، چون شارع ضوابط و قواعد کلی را وضع می کند تا جزئیاتی در ضمن آن درج گردد، قواعد شرعی محدود اند و موارد و قضایایی رخ دادنی غیر محدود می باشند.
کافی است، شارع یک خبیث و مضر را حرام قرار دهد خوردنی ها و نوشیدنی های فراوانی که مضر اند، تحت حرام واقع شود، از همین جهت علماء به حرمت چرس و تریاک اتفاق دارد؛ با وجودی که نص معینی در خصوص حرمت آن نیست.
امام محمد بن حزم ظاهری با وجودی که به ظاهر نصوص تمسک می جوید، قایل به حرمت خوردنی مضر می باشد و می گوید: هر آنچه ضرر داشت، حرام است به دلیل قول رسول الله صلی الله علیه وسلم که می فرماید: (الله جل جلاله نیکی برهمه امور را فرض گردانیده، کسی که به خود یا به دیگران ضرر برساند او محسن و نیکوکار نیست و کسی که نیکوکار نبود خلاف دستور الله تعالی عمل کرده است).
دلیل دیگر حرمت آن این ایه و حدیث می¬باشد: {ولاتقتلوا انفسکم إن الله کان بکم رحیماً} خود را به کشتن ندهید؛ چون الله بر شما مهربان است. {لاضرر و لاضرار فی الاسلام} در اسلام ضرر رساندن و قبول ضرر دیگران روا نیست.
از بهترین عبارات فقهاء در خصوص حرمت اشیاء مضر، عبارت امام نووی است که می فرماید: هر آنچه که خوردن آن مضر باشد مثل: شیشه، سنگ و زهر، خوردن آن حرام است و هرچیز پاکی که مضر نباشد، خوردن آن حلال می باشد.
ضرر مالی و بدنی:

برای انسان جواز ندارد که مال و دارایی خویش را به جای مصرف کند که به دین و دنیای او نفعی نرساند؛ چراکه انسان نسبت به دارایی خود امین است. صحت و مال دو امانت الهی نزد انسان می باشد؛ لذا انسان را مجال آن نیست که به صحت خود ضرر برساند و مالش را ضایع کند؛ لهذا رسول الله صلی الله علیه وسلم از ضایع کردن مال نهی کرده اند.
شخص سیگاری و قلیانی پولش را می دهد تا به صحتش ضرر برساند که شریعت الهی چنین اجازه ی برایش نمی دهد. خداوند می فرماید: {ولاتسرفوا إنه لا یحب المسرفین} اسراف نکنید، چون خداوند اسراف کننده ها را دوست ندارد.
بر هیچ عاقلی پوشیده نیست که مصرف کردن پول برای دخانیات ضایع ساختن مال است، با این اتلاف مال ضرر بدنی هم ثابت است که دو ضرر مالی و بدنی در استعمال دخانیات وجود دارد.
ضرر برده گی:

این ضرر نفسانی است که نویسنده ها ازین ضرر غافل مانده اند، آن هم اعتیاد به دخانیات است که اراده انسان را برده ساخته و او را اسیر این عادت زشت می سازد، طوری که وقتی پیشیمان شود و آثار سوء آن را احساس کند، نمیتواند آن را ترک کند.
نظر به این بردگی روحی است که می بینیم عده ازین معتادین به خاطر ارضاء خود، بر قوت یومیه اولاد و نفقه فامیلش ستم می نماید؛ چراکه نمی تواند از چنگال این مرض رهایی یابد، اگر روزی نتواند این ماده مضر را استفاده کند، زندگی اش دگرگون شده، حالش بد میشود، اندیشه¬اش مختل شده و اعصابش خراب می گردد.
دخانیات از دیدگاه شریعت حرام اند:

در زمان معاصر، بعد از تثبیت اضرار و آثار سوء دخانیات توسط هیئت های علمی- طبی، هیچ کس را مجال آن نیست که به حلال بودن آن سخن راند. آنگاه که دیدگاه اباحت مطلق ساقط شود، دیدگاه کراهیت و حرمت باقی می ماند. و از آنچه قبلاً بیان گردید واضح شد که قول به حرمت دخانیات قویتر است. این نظر ما هست بدلیل متحقق بودن ضرر بدنی، مالی و روحی اعتیاد به آن ؛ چراکه هر چه به صحت انسان ضرر برساند، واجب است که حرام قلمداد شود.
خداوند می فرماید: {ولا تلقوا بایدیکم الی التهلکه} خود را به هلاکت نیندازید. {ولا تقتلوا انفسکم إن الله کان بکم رحیماً} خود تان را به کشتن ندهید، خداوند نسبت به شما مهربان است. {ولا تسرفوا إنه لایحب المسرفین} اسراف کاری نکنید، چون خداوند اسراف کاران را دوست ندارد. { ولا تبذر تبذیراً إن المبذرین کانوا إخوان الشیاطین} اسراف نکنید در حقیقت اسراف کننده ها برادران شیطان اند.
برای انسان مسلمان لازم است که خود را ازین آفت مضر و خبیث باز دارد، درین هیچ تردیدی وجود ندارد که تنباکو از جمله خبائث بوده و از پاکیزه ها نمی باشد؛ چراکه هیچ نفع دینی و دنیوی ندارد.
نصیحت من به طور ویژه برای جوانان این است که خود را از سقوط در دام این آفت نجات دهند، آفتی که صحت شان را فاسد ساخته و قوت و شادابی شان را متزلزل می کند، جوانان نباید قربانی این توهم شوند که استعمال دخانیات نشانه مردانگی و استقلال شخصیتی است.
از رسانه ها می خواهم با استفاده از تمام روش ها علیه دخانیات حمله ور شوند، بر نویسنده ها و کار گردان های فلم ها، نمایشنامه ها و سریال ها لازم است که از دخانیات حمایت نکنند.
بر دولت ها لازم است که برای مقابله با این آفت، همدست شوند تا جامعه انسانی را از شر این آفت نجات دهند؛ اگر چه خزانه دولت تاوان کند؛ چراکه صحت امت و فرزندان آن از میلیون ها پول با ارزشتر می باشد.
از الله جل جلاله می خواهیم برای ما بصیرت داده و در دین ما فقیه بگرداند و آنچه به نفع ما هست بدانیم و از آن چه دانستیم نفعه بگیریم.

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

دروغ آفت ایمانی

ایمان به مثابه درختی است که باید متوجه اش بود، تا از گزند آفاتی که ...

مقام معنوی انسان!

انسان، به دنیا می آید و سرمایه های مانند دست و پا و چشم و ...

آژیر خطر

نوشته: عبدالباری قانت در شماره¬ی ۱۰۰ معرفت پیش در آمدی در باره¬ی هویت اسلامی و ...

اسلام، فطرت سلیم بشریت

نویسنده: ام راشد اگر نگاهی به اوضاع و احوال جهان امروز بیاندازید، تمام قوای جهانی ...

جایگاه ذکاوت و تیز هوشی در دعوت

استاد نعمت الله سبحانی ذکاوت و تیز هوشی یکی از ویژه¬گی های فطری و مهم ...

تحلیل محتوایی بیداری اسلامی و مسئولیت ما !

خلیل احمد جامی فراخوان شکوهمندی را که به دستور الله جل جلاله، همه انبیاء علیهم ...

چطور با قرآن زندگی کنیم ؟

نویسنده داکتر محمود عبدالرحمن: تعامل گذشتگان صالح ما با قرآن به چه شکل بود؟ وآیا ...

صبح غزه نزدیک است

نوشته: احمد فرید فرزاد هروی حملات اسراییل به غزه که اکنون از مرز یکماهگی اش ...

نقش مسجد و جماعت در زندگی برادر مسلمان

نوشته: د.عبدالرحمن البر ترجمه: عبدالخالق احسان جماعت در مساجد، نماد هدایت و اصلاح الله متعال ...

یهود در آینه قرآن

ضیاء احمد فاضلی س۵۰: قرآن مجید یهودیان را چگونه مردمی معرفی می کند؟ ج۵۰: قرآن ...

جوانان امروزما

نگارنده: دکتر علی بادحدح برگردان‌: نعمت الله سبحانی این عنوان را بیشتر از ده سال ...

بغض و کینه یا محبت و عطوفت

نویسنده: احمد فرید فرزاد هروی مسئول نشرات تلویزیون اصلاح تنفر پدیده ی زشت و کریهی ...

حکم مزاح و خوش طبعی از نظر اسلام

تهیه کننده : مولوی عبدالله « نوری» بی هر گمان که انسان دارای مظاهر، خصوصیات ...

وقتت به کجا سپری می شود و چه کسی در آن تصرف می کند؟

نوشته: د. طارق السویدان ترجمه: عبدالرحمن عزّام واژۀ تنظیم وقت معنی درستی را افاده نمی ...

افزایش چربی خون و اثرات آن بر بدن انسان

افزایش چربی خون همراه با بیماری های مانند کم کاری تیروئید، بعضی از بیماری های ...

اسلام هراسی و زیربنای فکری آن چیست؟

نویسنده : دکتر امیر محبیان یکی از کارکردهای سیاسی رسانه ها در چند دهه اخیر ...

خدائی‏ که واژگون شد!

خدایی‏که واژگون شد! نوشته: احسان الفقیه برگردان: عبدالرحمن عزام هنگامی‏که این تصویر را در کشوری ...

بغض و کینه یا محبت و عطوفت

نویسنده: احمد فرید فرزاد هروی تنفر پدیده ی زشت و کریهی است که در آموزه ...

نشانه های دوستی با پروردگار مهربان

« یحبهم ویحبونه » نوشته: استاد مصطفی مشهور ترجمه:‌ عبدالخالق احسان بهترین رابطه دوستانه که ...

مسئولیت ما در برابر مفاسد!

خلیل احمد جامی فساد گسترده، چون موریانه کیان شرف و حیثیت ما را میخورد، وقتی ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3