خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / ترس و بیم، همراه با محبت الله تعالی

ترس و بیم، همراه با محبت الله تعالی

نوشته: دکتور جمعه علی
ترجمه: نعمت الله سبحانی
بی گمان ترس و بیم داشتن از عذاب الله تعالی در تزکیه اخلاق و رفتار آدمیان تاثیرات سترگی دارد، چنان که دوام خوف از الله عز و جل نشانه باور راستین و صدق ایمان می¬باشد، پس کسی که دیگران را به سوی ترس و بیم از عذاب الهی فرا می¬خواند بایستی که معرفت و شناختش در مورد صفات الهی از همه بیشتر باشد.
هر قدر که انسان در مورد عظمت و جلال الهی و عجز و ناتوانی انسانی معرفت و شناخت داشته باشد ترس و بیمش نیز به همان اندازه ازدیاد می¬یابد؛ پس بیمناک¬ترین مردمان از عذاب الهی عارف¬ترین شان در مورد قدرت وتوانایی ایزد منان و شناخت عجز و ناتوانی در مورد نفس انسانی می¬باشد، الله تعالی در این مورد چه زیبا می¬فرماید: {إِنَّمَا یَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ} [فاطر: ۲۸] تنها بندگان دانا و دانشمند، از خدا، ترس آمیخته با تعظیم دارند.
در مورد جایگاه خوف (و بیم داشتن از عذاب الهی) آیات و روایات زیادی آمده است، از جمله، از پیامبر اکرم صلی¬الله¬علیه¬وسلم نقل شده است که فرمودند: «إِنَّ رَجُلاً حَضَرَهُ الْمَوْتُ، فَلَمَّا یَئِسَ مِنَ الْحَیَاهِ أَوْصَى أَهْلَهُ: إِذَا أَنَا مُتُّ فَاجْمَعُوا لِی حَطَبًا کَثِیرًا، وَأَوْقِدُوا فِیهِ نَارًا، حَتَّى إِذَا أَکَلَتْ لَحْمِی، وَخَلَصَتْ إِلَى عَظْمِی فَامْتُحِشَتْ، فَخُذُوهَا، فَاطْحَنُوهَا، ثُمَّ انْظُرُوا یَوْمًا رَاحًا فَاذْرُوهُ فِی الْیَمِّ، فَفَعَلُوا، فَجَمَعَهُ اللَّهُ، فَقَالَ لَهُ: لِمَ فَعَلْتَ ذَلِکَ؟ قَالَ: مِنْ خَشْیَتِکَ، فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ». (بخارى:۳۴۵۲)
ترجمه: حذیفه رضی الله عنه می گوید: از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیدم که فرمود: «مردی در حالت احتضار به سر می برد. پس هنگامی که از زندگی ناامید شد، به خانواده اش چنین وصیت کرد: زمانی که من فوت کردم، هیزم زیادی برایم جمع کنید و مرا در آنها آتش بزنید طوری که آتش، گوشتم را نابود کند و به استخوان¬هایم برسد و مرا به طور کامل، بسوزاند. آنگاه، استخوان¬هایم را بردارید و آسیا کنید و منتظر روزی بمانید که طوفان شود. سپس، آنها را در دریا بریزید. آن¬ها نیز چنین کردند. خداوند او را جمع کرد و فرمود: چرا چنین کردی؟ گفت: از ترس تو. در نتیجه، خداوند او را بخشید».
این مرد علی رغم گناهان و کوتاهی¬هایش در دنیا، اما دارای ایمان و باور قوی بود و ایمانش در قلبش زنده مانده بود، به دلیل شدت ترس و بیمش از عذاب الله تعالی و اعتراف به گناهانش، جز مومن کسی دیگری این گونه ترس و بیم ندارد، به همین منظور الله تعالی وی را مورد مغفرتش قرار داد.
بی¬گمان معرفت الله تعالی و شناخت بنده نسبت به کوتاهی ها و بزرگی گناهانش، خوف و بیم را در پی دارد و سپس اثر این خوف در جوارح و صفاتش ظاهر می گردد، اثر خوف در اندام¬ها این است که از گناهان و معاصی دست کشیده و خود را به طاعت و فرمانبرداری الله تعالی جهت تلافی کوتاهی¬های گذشته اش، و آمادگی برای آینده اش مقید می¬سازد. و اما تاثیر آن در صفاتش این است که شهوات گناه آلود در وجودش فروکش نموده و این صفت (خوف) مانع لذات زود گذر و تباه ساز می¬شود، و سپس گناهانی که تا قبل نزدش محبوب بودند زشت می¬شوند، و در قلبش خشوع و فروتنی حاصل می¬شود و از کبر، حقد، حسد و سایر صفات مذموم اجتناب می¬ورزد، و پیوسته به مراقبه، محاسبه، مجاهده و مؤاخذه نفس و خطرات آن می¬پردازد.
و در قرآن کریم آیات متعددی آمده است که دلالت به فضیلت خوف می¬نماید، و از جمله این که الله متعال برای انسان¬های بیم¬ناک و خائف،‌ هدایت، رحمت، علم و رضوانش را اعطاء می¬نماید. و این از جمله مقامات و جایگاه های اهل جنت است، الله سبحانه می¬فرماید: {هُدًى وَرَحْمَهٌ لِلَّذِینَ هُمْ لِرَبِّهِمْ یَرْهَبُونَ } [الأعراف: ۱۵۴] هدایت و رحمت برای کسانی است که از پروردگار خود می ترسند.
و می¬فرماید: {رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِکَ لِمَنْ خَشِیَ رَبَّهُ} [البینه: ۸] خدا از ایشان راضی و ایشان هم از خدا خوشنود شد! این ( همه نعمت و خوشی ) از آنِ کسی خواهد بود که از پروردگار خویش بهراسد.
و به استقراء(پژوهیدن، کنج¬کاوی) ثابت شده است که تمامی آن چیزهایی که در مورد فضیلت علم بیان شده در مورد فضیلت خوف هم نیز بیان شده، و در جای دیگر الله تعالی دستور به خوف داده و آن را شرط ایمان قلمداد نموده است، چنان که می¬فرماید: {وَخَافُونِ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ} [آل عمران: ۱۷۵] و از من بترسید اگر مؤمنان ( راستین ) هستید.
بدین جهت نمی¬توان تصور نموده که خوف از وجود مؤمن بیرون شود اگر چه برخی اوقات به ضعف می گراید، و ضعف خوفش هم بر می گردد به ضعف معرفت و ایمانش.
روایات در مورد ترس و بیم انبیا، صحابه و تابعین و کسانی که بعد از ایشان آمده اند بسیار زیاد است؛ و از جمله: حضرت عایشه¬ی صدیقه رضی الله عنها می گوید: هنگامی که باد سخت می وزید پیامبر صلی الله علیه و سلم می فرمودند:‌ پروردگارا! از تو خیر آن را می خواهیم و خیری که در آن است و خیر آن چیزی را که فرستادی، و به تو پناه می¬برم از شر آن و شر آن چیزی که در آن است و از شر آن چیزی که برای ما فرستادی. عایشه رضی الله عنها فرمود: هنگامی که آسمان تغییر می کرد (و ابری ظاهر می شد) چهره¬ی مبارک دگرگون می¬شد، و در جای خود قرار نداشتند و رفت و آمد می نمودند، و هنگامی که باران می¬بارید سرور و شادی بر چهره¬ی مبارکشان نقش می¬بست. (سنن بیهقی)
و همچنین وارد شده است که آن¬حضرت صلی¬الله¬علیه¬وسلم هنگامی که نماز می¬خواندند سینه¬ی مبارکشان به سان دیگ می¬جوشید. (صحیح ابن خزیمه)
و در قرآن کریم در مورد دو شخص صالح از قوم موسی علیه السلام چنین آمده است: {قَالَ رَجُلَانِ مِنَ الَّذِینَ یَخَافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا ادْخُلُوا عَلَیْهِمُ الْبَابَ فَإِذَا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّکُمْ غَالِبُونَ وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَکَّلُوا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ} [المائده: ۲۳] دو نفر ( سردار ) از مردان خداترس که خداوند بدیشان نعمت ( عقل و ایمان و شهامت ) داده بود، گفتند: شما ( از قیافه درشت این مردمان نترسید و ناگهانی یورش برید و ) از دروازه بر آنان وارد شوید. اگر وارد دروازه شوید ( به سبب دل ضعیفی که دارند ) شما پیروز خواهید شد. اگر مؤمن هستید، بر خدا توکّل کنید.
و بدین سان از صحابه، تابعین و دوستان الاهی و افراد صالح نیز وارد شده است.
مراد خوف بنده از پروردگارش این نیست که به حد وحشت و هراس برسد و وی را از پروردگارش دور نماید، بلکه خوف الاهی بایستی با محبت همراه باشد، اما رعب و وحشت از خوفی که در آن محبت نباشد بر می¬خیزد در حالی که الله تعالی ذاتیست رحمان و رحیم و زیبا و مهربان، و بدین ترتیب اکثر کسانی که از خوف چنین برداشتی دارند و از خوف فقط هراس و وحشت را فهمیده اند کار شان به ناامیدی و ملالت انجامیده است، حتا مشاهده می¬شود که این نوع رابطه بین انسان و پروردگارش به اضظراب و سردی می¬انجامد. اگر او خوف را مملو از محبت الاهی نماید، باعث می¬شود تا رابطه¬اش نیز رابطه¬ی مثبت و ایجابی باشد و به تقوا،‌ آرامش، سکون و میل شدید به رحمت الله تعالی بیانجامد.
بی¬گمان خوف حقیقی که مملو از حب الاهی باشد، نوعی از انواع هیبت، رهب، جلال، قداست و معانی است که باعث مزید طلب و جستجو و دوام سیر در راه الله تعالی می شود، و این همان چیزی است که باعث مساعدت انسان در راستای مهار نمودن نفس از خواسته¬های نفسانی می شود، و احساس لذت در سینه و قلبش می نماید و سرانجام به پرهیزگاری و پارسایی می انجامد و احساس حرمان و محرومیت از وجودش زایل می شود.
بدین ترتیب فرق بزرگی است بین کسی که رابطه اش را با پروردگارش فقط مبنی بر رعب و وحشت قرار می دهد تا کسی که رابطه اش را علاوه بر آن مبنی به رحمت و حب الاهی قرار داده است.
بار الاها! ما را به سوی خوفی که همراه با معرفت و باور به صفاتت باشد هدایت نما، و سرانجام ما را به خیر بگردان زیرا تویی ذات یاری دهنده و مستعان.

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

مردی با اندشه های سبز همیشه بهار

بهار فصلی به دلها نزدیک است. همه کس بهار را دوست دارد. با شنیدن واژه¬ی ...

این قافله در حرکت است

نوشته:‌ نور احمد صمدی شاید زیاد شنیده باشیم که «الله متعال انسان های نیک را ...

احساس همرایی با الله تعالی

رضایت الله تعالی اساس هدف و خواسته¬ی¬ دعوتگر در مسیر راه و زندگی¬اش است. بدین ...

گزارش هفته سیرت – ولایت غور

دفتر ولایتی جمعیت اصلاح غور به مناسبت دوازدهم ربیع‌الاول سال‌روز ولادت با سعادت پیامبر بزرگوار ...

تهدید آخر!

اظهار عجز پیش ستم پیشه ابلهی است ، اشک کباب باعث طغیان آتش است! خلیل ...

علم وجهاد

تخلص وتصرف از کتاب دانش ودین داری از داکتر قرضاوی حفظ الله احمد ضیاء منیب ...

اهمیت تربیت کودک

نویسنده: محمد فرید فائز خداوند کائنات را در هفت طبقه خلق نمود و در آن ...

نیاز آدمیان به تربیت ایمانی

نگارنده: دکتر یوسف قرضاوی گزارنده: نعمت الله سبحانی از خلال تجارب زندگیم و سپری کردن ...

نظام غرب و تناقض در حقوق بشر

اسلام دینی است که از سوی الله متعال که به همه ی شئون و نیازهای ...

این قافله در حرکت است

نوشته:‌ نور احمد صمدی شاید زیاد شنیده باشیم که «الله متعال انسان های نیک را ...

نظرگاه خداوند در وجود آدمی

پیامبر (ص) در حدیثی که امام مسلم آن را روایت نموده است، فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ ...

از زمانی که رب العالمین بنی آدم را آفرید، برای هدایت و رهنمائی شان، پیامبری ...

قصه های از لحظات اخیر زندگی

ترجمه: عبدالملک فاضلی بدون شک هر کدام ما یقین داریم که دنیا جای همیشگی نیست ...

چرا مشتاق اسلام شدم!

نوشته: ام راشد ترجمه و تصرف: احمد فرید فرزاد هروی اسلام دارای ویژه گی های ...

آیا موسیقی غذای روح است؟

نوشته: داکتر غلام رسول شفیق خاطره¬یی جالب در مورد اثرات موسیقی بالای روان انسان: همه¬ی ...

ارزیابی خودی

محاسبه یکی از وسایل مهم و اساسی تربیت اسلامی برای اصلاح، تهذیب، رشد و بالندگی ...

به سوی تغییر

حرکت به سوی تغییر از مقولاتی است که امروز بیشتر از همه زمانه ها پیرامون ...

دروغ آفت ایمانی

ایمان به مثابه درختی است که باید متوجه اش بود، تا از گزند آفاتی که ...

مقام معنوی انسان!

انسان، به دنیا می آید و سرمایه های مانند دست و پا و چشم و ...

آژیر خطر

نوشته: عبدالباری قانت در شماره¬ی ۱۰۰ معرفت پیش در آمدی در باره¬ی هویت اسلامی و ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3