خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / تأملی بر دنیای اذکار و دعاهای پیامبر اکرم

تأملی بر دنیای اذکار و دعاهای پیامبر اکرم

مولوی ضیاءاحمد فاضلی مسؤول مدرسه احیاءالعلوم
شکی نیست که ذکر و یاد الهی ایمان را قوت، قلب را آرامش و باطن را صفا و روشنی بخشیده، قرب پروردگار و درجات عظیم آخرت را سبب می شود، پیامبر  فرمودند: « کسی که الله را یاد می کند و کسی که از یاد الله غافل است، مثال شان، مثال زنده و مرده است» (روایت از بخاری و مسلم) و این که مومن به وسیله ذکر الهی چگونه از شر شیاطین در امان می ماند، را چنین مثال زدند: «..مانند مردی است که دشمنی به سرعت در پی وی روان باشد و او در حصاری مستحکم در آید و از شر آن دشمن خود را محافظت کند» و آنگاه فرمودند: «به یقین، بیشترین حالتی که بنده از شر شیطان محفوظ است، حالتی است که به یاد خدا باشد» (مسند احمد) از همین جهت به کسی که از ایشان خواستار نصیحت شد، فرمودند: «کوشش کن همیشه زبانت به یاد الله تر و تازه باشد». (ترمذی و ابن ماجه)
اذکار و دعاهایی که پیامبر  برای امت خویش به عنوان بزرگترین گنجینه معنوی و غذاهای روحی به ارث گذاشتند، به حمدالله چنان زیاد و غنی است که یک بخش عظیمی از کتب حدیثی ما را احتوا نموده است. براستی، اگر مسلمان ها بدان ها چنگ زنند و با یقین و تامل و رعایت آداب لازم، آن ها را در جاها و مناسبت های معین شان بخوانند و ورد زبان خویش سازند، بدون شک به سان کیمیا برای علاج دردهای روحی و فکری امت اسلامی ما تاثیر خواهد گذاشت و تحول شگرف ایمانی را در عرصه های مختلف زنده گی مسلمانان به وجود خواهد آورد.
ویژه گی های اذکار و دعاهای نبوی  :
این اذکار و دعاها؛ چه آن هایی که مربوط است به مناسبت های مختلف زنده گی شبانه روزی و چه آن هایی که آزاد از قید زمان و مکان است و در لحظات معنوی زنده گی آن حضرت  از قلب شان متشعشع می شده است، دارای یک مجموعه امتیازات قابل قدری اند که به برخی از آن ها به قرار زیر اشاره می شود:
• یقیناً پیامبر  تنها انسانی اند که خدا را بهتر از هر کسی و تا آن جا که از توان یک بشر ساخته است، شناخته اند و بیشترین انس و محبت و بالاترین خشوع و خشیت را با پروردگار  داشته اند، پس دعا و اذکاری که از قلب و زبانی این چنین سرچشمه گیرد، یقیناً باید سرشار از نور معرفت و مملو از طراوت و شادابی ایمانی باشد؛ طوری که اندیشه را اقناع، ضمیر را روشن، و روح را مصفی و احساسات خفته معنوی را بیدار سازد، در قالب این ادعیه و اذکار که در زیباترین حالات معنوی شان از عمق ایمان و از ژرفای احساسات معنوی آن حضرت  سرچشمه می گرفته است، صفات جلال و جمال پروردگار عالم به بهترین و شیرین ترین وجهی تبلور یافته و به معرفی گرفته شده است.
• یکی دیگر از ویژه گی های این اذکار و دعا ها این است که چگونگی عبودیت و بنده گی در برابر معبود یگانه را برای یک بنده ترسیم می کند و واضح می سازد که یک بنده باید چگونه حالت و احساسی در برابر پروردگار عالم داشته باشد، عالی ترین درجات خشوع و تواضع و جذاب ترین نوع مهرورزیدن با معبود را روشن ساخته آتش اشتیاق در قلب یک عابد نسبت به معبودش را شعله ور می سازد.
• از دیگر ویژه گی های این ادعیه و اذکار، شناخت پیامبر  است. با مطالعه این اذکار انسان منصف پی می برد که آن حضرت  چگونه در عمق دریای بیکران معنویت غواصی می کردند و تا چه حد در دانه های یقین و ایمان را نصیب شده بودند و چگونه با معبود یگانه انس یافته و چقدر خوف خدا در وجود شان غلبه داشته است؟ به حق این مفاهیم بلند از تک تک این اذکار و ادعیه استشمام می شود.
• شناخت دقیق نفع و ضرر، سعادت و شقاوت، خیر و شر، از دیگر ویژه گی های این ادعیه و اذکار است. یک مومن فرزانه با سیر در دریای مواج و خروشان اذکار و ادعیه نبوی  به درستی در میابد که وی به عنوان یک انسان تشنه کمال و حقیقت، باید در پی چی باشد و به چه اموری بیندیشد و از چه خطراتی حذر کند؟ چرا که هیچ خیر مادی و معنوی و دنیوی و اخروی نیست مگر این که با عطش تمام از طریق این اذکار و ادعیه از خداوند خواسته شده و هیچ شر و نکبتی مربوط به دنیا و آخرت انسان نیست مگر این که از آن به او تعالی پناه برده شده است. به عبارت دیگر، این ادعیه و اذکار جهان بینی اسلام در خصوص هستی، آفریدگار، انسان، خیر و شر و سعادت و شقاوت را با الفاظی شیرین و ادبیاتی جذاب معرفی می نماید؛ به ما می فهماند که در برابر خلق و خالق و پدیده های مختلف هستی و رویداد های روز مره زنده گی باید چگونه فهم و درکی داشته و به عنوان یک مسلمان آگاه و با احساس چه سان موضعی را اتخاذ نماییم.
• جامعیت و فراگیری، یکی دیگر از شاخصه های این اذکار و ادعیه است، چنان چه تمام آن چه به نوعی به انسان مربوط می شود و یا شقاوت و سعادت وی را رقم می زند، در این اذکار و ادعیه انعکاس یافته است. اهمیت این مسأله را وقتی بهتر می دانیم که ضعف انسانی در شناخت آن چه به انسان مربوط می شود، را به خاطر آوریم. چه بسا گاهی یک انسان با وجود آن که عطش معنویت و کمال جویی از جبین او هویدااست، اما نمی داند که خیر و سعادت او در چی است و چگونه بدست می آید تا در پی آن در آید و چه چیز های موجب انحطاط و زیان او در دوجهان می گردد تا از آن ها دوری گزیند، اما چون درک درست ندارد همچنان در زنده گی سرگردان است و بسان عاشقی که معشوقش را گم کرده و نمی داند که در کجا و چگونه آن را جستجو کند، در طلب مطلوبش سرگردان و حیران است بی آن که به مطلوبش رسیده بتواند.
• حلاوت و شیرینی، یکی دیگر از خصوصیات این ادعیه و اذکار است، چنان چه معارفی والا و مفاهیمی بلند در قالب شیرین ترین الفاظ و جذاب ترین عبارات جا بجا شده و ادبیات پخته و عمیق که بیانگر پختگی و عمق ناطق آنست به آن ها جذابیت و گیرایی خاصی بخشیده است؛ قلب را تغذیه، روان را آرامش، احساس را بیدار و اندیشه را قناعت و باروری و ذوق ادبی انسان را سیراب می سازد. البته معنی این سخن را کسی در ک کرده می تواند که حد اقل ذره یی از معنویت در دل داشته باشد. اما آن ها که از اثر گناه و ظلم زیاد سراپا قساوت قلب و تیره گی گناه شده اند، از تجربه این حقیقت عاجز خواهند بود.
• علاوه بر امور یاد شده، این اذکار و ادعیه با طبیعی ترین وجه ممکن، ما را به یاد خدا پیوند داده و همه امور زنده گی شبانه روزی ما را به ذکر حق آزین می بندد، چرا که در ۲۴ ساعت شبانه روزی زنده گی، بعد از هر چند لحظه یی حتما کاری انجام می شود و یا حالتی دست می دهد که در آن ذکر و یا دعای ویژه یی وجود دارد و به این ترتیب اگر این ادعیه و اذکار را حفظ داشته باشیم و با تأنی و تامل در جا و زمان معینش آن ها را بخوانیم، یقیناً هیچ گاهی ما را غفلت فرانگرفته و همیشه زبان و قلب ما با یاد الله  تر و تازه گی پیدا خواهد کرد و در آن صورت تمام لحظات شب و روز زنده گی ما به محراب عبادتی برای ما مبدل خواهد شد. ارزش این نکته را وقتی درک کرده می توانیم که به آن هایی نگاه اندازیم که از عطش معنوی که در دل دارند، دوست دارند همیشه به یاد الله باشند، اما چون از چنین روش طبیعی برای پیوند با یاد الله به دلیل جهالت و بی علمی شان، محروم اند، نمی توانند خود را به مطلوب شان برسانند و اگر هم ذکر متداوم نصیب شان شود، چه بسا به دام بدعت هایی ناشی از جهل و نفسانیت گرفتار آیند.
در اخیر دو؟؟؟ دعا از دعاهای آن حضرت  را به طور نمونه –با ترجمه کلمه به کلمه آن- به قرار زیر می نگارم:
«اللَّهُمَّ إِنَّکَ تَسْمَعُ کَلاَمِی، وَتَرَى مَکَانِی وَتَعْلَمُ سِرِّی وَعَلاَنِیَتِی، وَلاَ یَخْفَى عَلَیْکَ شِیْءٌ مِنْ أَمْرِی وَأَنَا الْـبَائِسُ الْـفَقِیرُ وَالْـمُسْتَغِیثُ الْـمُسْتَجِیرُ، وَالْـوَجِلُ الْـمُشْفِقُ
خداوندا! یقیناً تو می‏شنوی گفتارم را ،‌ و می‏بینی جایم را، و میدانی پنهان و آشکارم را، و پوشیده نیست بر تو چیزی از امورم و منم بینوای فقیر، ‌و فریادخواهِ پناه جو،‌ و هراسانِ‌ بیمناک
الْـمُقِرُّ الْـمُعْتَرِفُ إِلَیْکَ بذَنْبهِ، أَسْأَلُکَ مَسْأَلَهََ الْـمِسْکِینِ وَأَبْتَــهِلُ إِلَیْکَ ابْتِهَالَ الْـمُذْنِبِ الذَّلِیلِ، وَأَدْعُوْکَ دُعَــاءَ الْـخَائِفِ الضَّرِیرِ، دُعَاءَ مَـنْ خَضَعَتْ لَکَ رَقْبَتُهُ
اقرار دارم و معترفم به درگاه تو به گناه خود. از تو می طلبم مانند طلبیدن مسکین و تضرع می نمایم به درگاهت مانند تضرع گنهکار ذلیل، و‌ از تو التماس دارم مانند التماس ترسناکِ ضرر رسیده، مانند دعای کسی که خم شده برای تو گردنش
وَذلَّ لَـــکَ جِسْمُهُ، وَرَغِــمَ لَــکَ أَنْفُهُ، اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْنِی بِدُعَائِکَ شَقِیــًّا ، وَکُنْ بِی رَءُوفًا رَحِیمًا یَا خَیْرَ الْمَسْئُولِینَ ، وَیَا خَیْرَ الْمُعْطِینَ ».
و ذلیل شده برای تو جسمش ، و خاک آلود شده برای تو بینی اش.خداوندا! مگردان مرا به دعای خود محروم و بی بهره .و باش برایم مهربان و رحیم. ای بهترین سوال شده گان و ای بهترین دهندگان.
«اللَّهُمَّ اهْدِنِی فِـیْمَـنْ هَدَیْتَ، وَعَافِنِی فَــیْمَــنْ عَافَیْتَ، وَتَوَلَّنِـی فِیمَــنْ تَوَلَّـیْتَ، وَبَارِکْ لِی فِیمَا أَعْطَــیْتَ, وَقِـنِی شَـرَّ مَا قَضَیْتَ فَإِنَّکَ تَقْضِی
خداوندا! هدایتم نما در زمره آنان که هدایت نمودی، و عافیتم ده در شمار آنان که عافیت بخشیدی، و دوستم بدار در جمع آنان که دوست گرفتی، و برکتم ده در آنچه به من بخشیده ای، و نگهم دار از تقدیرات گزنده ات، زیرا تو فیصله می کنی
وَلا یُقْـضَى عَلَیْکَ، وَإِنَّهُ لاَ یَذِلُّ مَنْ وَالَــیْتَ،وَلاَ یَعِـــزُّ مَــنْ عَـــادَیْتَ، تَبَارَکْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَیْتَ».
و فیصله نمی شود بر تو ، و هرگز خوار نمی گردد کسی که آن را دوست گرفتی، و عزت نمی یابد آنکه وی را دشمن داشتی، بابرکت هستی پروردگار ما و والایی!
چند تذکر:
خوشبختانه، امروز کتاب ها و جزوه هایی از اذکار و دعاهای نبوی  همانند: کتاب ارزشمند «پناهگاه مسلمان» و «اذکار صبح و شام» و.. با ترجمه فارسی، در بازار کتاب ما و در سایت های اسلامی عرضه شده است و شماری از اهل ایمان با شیفتگی تمام، بدان ها گرویده و از آن بهره ها و لذت های ایمانی دریافت کرده و می کنند، پس بر ماست تا همه ما از چشمه سار زلال آن ها خود را بهره مند نموده و در توسعه این بخش از فرهنگ دینی و سنت والای نبوی  در میان افراد جامعه بکوشیم، و تا این که استفاده درست از آن ها را نصیب شویم، می باید نکات زیر را نیز مد نظر قرار دهیم:
۱) کسانی که به عربی آشنا نیستند، خوب است که هنگام تکرار این اذکار، معانی فارسی آن را نیز بخوانند و نیکو در آن بیندیشند. نباید کار ما فقط تبرّک با الفاظ باشد و طوطی وار بخوانیم و چیزی ندانیم، بلکه باید با دقت تمام و با خضوع کامل به معنا بیندیشیم و آن زمان خواهیم دید که ذکر الهی چگونه قلب ها را آرامش، جان ها را صفا و باطن را معنویت خواهد بخشید.
۲) چه نیکو است تا این گنجینه های بزرگ معنوی را به تدریج حفظ نموده و ادای هریک را در جا و زمان معینش ورد خویش سازیم، و آن زمان است که زنده گی سراسر به محراب عبادت برای ما مبدل خواهد شد.
۳) هر مسلمانی باید یقین داشته باشد که ذکر و دعای وی هرگز بی نتیجه نمی ماند، چرا که آنحضرت ص فرمودند: «هیچ مسلمانی نیست که دعاکند؛ دعای که بر گناه و قطع صله رحم نباشد، مگر این که خداوند یکى از سه چیز را به او مى دهد: یا هر چه زودتر در دنیا خواسته اش را بر آورده می کند، و یا آن را براى آخرتش ذخیره مى کند، و یا در مقابل آن دعا، شرّ و بلایى را از او دفع می کند، صحابه کرام گفتند: حال که چنین است، پس ما زیاد دعا مى کنیم. آنحضرتص فرمودند: فضل خدا زیادتر از آنست که شما فکر می کنید». (ترمذی وأحمد)
نتیجه دعای ما؛ چه رسیدن به مطلوب باشد و یا ذخیره در آخرت و یا دفع بلا و مصیبت، به خدا هرکدام با ارزش است و چه بسا در فردای قیامت، آنان که اجابت دعای شان را در دنیا دیدند، وقتی ذخیره عظیم دعاکننده گانی را ببینند که در آخرت برای شان نگهداری شده است، آرزو برند که ای کاش از ما نیز در آخرت ذخیره می شد. پس خوشا به سعادت آنان که با شنیدن این مژده عظیم، همانند صحابه کرام غریو شادی سرداده و بی اختیار همان جواب صادقانه ایشان که در این حدیث آمد، بر زبان شان جاری شود!

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

فشار خون چیست؟

خون برای گردش موثر در عروق بدن از نیرو و فشاری برخوردار است که آن ...

با صادقان!

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ [٩:١١٩] ای مومنان! از (مخالفت فرمان) ...

چرا خداوند(ج) رجل گفت وبشر نگفت؟!

ترجمه: عبدالجبار مطمئن در یکی از صنفهای پوهنتون که تعدادی زیادی محصلین شرکت کرده بودند، ...

شادی و سرور از دیدگاه قرآن

دکتر محمود ویسی چکیده یکی از تمایلات و استعدادهای درونی انسان میل و نیاز به ...

رفتار اقتصادی افغانها در دام فرهنگ تکلف گرایی

نویسنده: عثمان عادل فرهنگ از برجسته ترین عواملی است که در درازنای تاریخ بشر به ...

قیامت کی است؟ متی الساعه؟

دکتور شمس الحق سلیم چندی قبل خبری در سرتاسر دنیا پخش شد و خیلی ها ...

عفت کلام

نوشته: عزیزاحمد سلجوقی زبان که در تمام ادوار تاریخ وسیله افهام و تفهیم بوده و ...

هنر بدست آوردن دیگران ( فن احتواء الاخرین)

بقلم: عبد الصمد الفقی مترجم: عبدالملک فاضلی توانایی جذب دیگران موضوعی ایست که شخصیت داعی ...

خود را محاسبه کنید

ترتیب کننده: غلام حضرت (حمیدی) محاسبه چیست : اینکه ارزیابی کند انسان مسلمان اعمال روز ...

تصوف در پرتو قرآن وسنت نبوی  قسمت دوم

وقتی ما از مسیر انبیاء، اصحاب کرام مجتهدین دین و دوستان خدا دور شویم و ...

تصوف در پرتو قرآن وسنت نبوی

نوشته شیخ الطریقه، الحاج سید عبدالرحیم عاصمی خلیفه صاحب نوین همیشه زیر این آسمان آبی ...

چگونگی تقویت ایمان در دلها

نوشته:‌ حسین حسین شحاته ترجمه:‌ عبدالخالق احسان قلب جایگاه ایمان: خداوند عزوجل به فضل و ...

امت اسلامی وفریضه ی دعوت الی الله

نصیر احمد کریمی یکی از مسوولیت های مهم و وجایبی را که الله متعال بدوش ...

جوان و جوانی

عبدالقادر مومن جوان به کسی گفته می شود که پیوسته بالنده و با نشاط است ...

توقیربدعت تحقیر سنت است

قال الله تعالی : (( ما آتا کم الرسول فخذ وه ، و مانها کم ...

عبادت و تولیدات

نوشته:‌ دکتور یوسف قرضاوی ترجمه:‌عبدالخالق احسان هر باور دینی، بر پیروان خود انواعی از عبادات ...

هفت گروه در سایه عرش خدا

(مروری کوتاه به حدیثی از پیامبر  ) ((سبعه یظلهم الله فی ظله یوم لا ...

مدیریت اختلاف

اختلاف و تفاوت، در شکل، رنگ، زبان ، اندیشه، دانش، استعداد، عقیده ودین، در حیات ...

ای جوان !توکی هستی ؟وازکدام گروه هستی؟

برادر جوان! آیا خودت رامی شناسی ؟آیاتاریخ وجوت را می دانی؟بزرگی وعزت خویش را در ...

توکل به خدا، ابزاری برای مقابله با استرس و فشارهای عصبی است

توکل به خدا، ابزاری برای مقابله با استرس و فشارهای عصبی است آموزه‌های دینی مانند ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3