خانه / صفحه اصلی / آرشیو مطالب / ابر مرد دیگری که در سایه های قرآن قامت کشید! (عبدالحمید بن بادیس)

ابر مرد دیگری که در سایه های قرآن قامت کشید! (عبدالحمید بن بادیس)

یاد داشت: پیوسته قابل یاد آوری می دانم که پرداختن به زنده¬گی شخصیت های اسلامی بخاطر سهم گیری در باز خوانی تاریخ درخشان این امت و ایجاد آگاهی تمدنی است که امروزه بدان خاطر که میان نسل امروز و دیروز امت گسست ایجاد شده سخت نیاز مند آنیم بنابراین صفحه رهبران اندیشه به طور آگاهانه در حد بضاعت خویش بدان می پردازد، و امید است، احساس همگانی بر این¬که پرداختن به تاریخ، جهت هویت یابی و بیداری تمدنی، یک امر ضروری است در همه ساحات علمی، فکری و فرهنگی زنده شود.
به همین منظور به سلسله نگارش تحلیلی زندگی شخصیت های بزرگ اسلامی اکنون نوبت می رسد به نگرش در زنده گی ابر مرد دیگری که در سایه های قرآن قامت کشیده و با این نسخه شفا بخش خط امان ملت خویش را از یورش ستمگران فرانسوی رقم زده و الفبای استعمار ستیزی و آزادگی را برای ملت خویش نگاشته است. و این شخصت بزرگ مردی از دیار الجزایر است به نام عبدالحمید بن بادیس.
ابن بادیس کیست؟
او امام ومصلح مجدد، عبدالحمید فرزند محمد مصطفی بن المکّی بن بادیس قسنطینی الجزائری است. رئیس جمعیه العلماء المسلمین در الجزائر، و پرچم دار نهضت فکری اصلاحی و الگوی روحی در مبارزات آزادی بخش است.
زاد روز و زاد گاه ابن بادیس:
او سال (۱۳۰۸ﻫ ـ ۱۸۸۹م)، درشهر قسنطینه الجزایر در یکی از بزرگترین خانواده های مشهور در علم و فضل و متنفذ شرق‌ الجزایر زاده شد. خاندان‌ وی‌ از تبار معز بن‌ بادیس‌ بنیان‌گذار نخستین‌ دولت‌ صنهاجى‌ و پدرش‌ محمد المصطفى‌ عضو مجلس‌ عالى‌ الجزایر بود.
با آنکه ابن بادیس از تیره¬ی امازیغ (بربر) بود و اصل خویش را هم آشکار می¬کرد و به زبان می آورد؛ ولی به اسلام و زبان عربی افتخاری آگاهانه داشت. خاندان ابن بادیس دیانت شعار و به حفظ دین و مبارزه با خرافات اسماعیلیان و سایر اهل بدعت و شرکیات شان مشهور اند. او حفظ قرآن کریم را اوایل جوانی، در سن ۱۳ سالگی به پایان می رساند و مبادی زبان عربی و اصول اسلامی را نیز نزد استادش«حَمدان لُونِیسی» فرا می گیرد.
در سال (۱۳۲۷ﻫ – ۱۹۰۸م) ابن بادیس وارد دانشگاه زیتونه تونس می شود و نزد بزرگترین علماء و دانشمندان تونس بخصوص رهبر نهضت فکری اصلاحی علاّمه «محمّد النخلی القیروانی» متوفى (۱۳۴۲ﻫ – ۱۹۲۳م)، وشیخ محمّد طاهر بن عاشور متوفى (۱۳۹۳ﻫ – ۱۹۷۳م)،و سایر مربیان وآموزگاران به فراگیری دانش عالی می پردازد.
حضورش در دانشگاه زیتونه تاثیر فراوانی در رشد استعداد و تکوین شخصیت اش دارد و فرصتی را فراهم می کند که علاوه بر آگاهی از علوم عصری، با جریان های سیاسی، اصلاحی و دینی مصر، شام و … آشنایی حاصل کند.
آنچه‌ او را به‌ صورت‌ یکى‌ از چهره‌های‌ برجسته اصلاح‌طلب‌ در تاریخ‌ معاصر و چه‌ بسا پدر روحى‌ انقلاب‌ الجزایر از سال ۱۹۵۴الی ۱۹۶۲م‌ قرار داد، مبارزات فرهنگى‌ او با استعمار فرانسه‌ و خرافه‌پرستى‌ و عقب‌ماندگى‌ جامعه الجزایر آن‌ روزگار، و به‌ ویژه‌ ابراز نو پردازی های دینى‌، سیاسى‌ و اجتماعى‌ وی‌ بود که‌ در بسیاری‌ از شاگردان‌ و معاصرانش‌ تأثیری‌ عمیق‌ به‌ جا گذاشت‌. مجله‌های‌ المنار رشید رضا و عروه الوثقى‌ سید جمال الدین افغانی و نیز دیدار شیخ‌ محمد عبده‌ از الجزایر، در اندیشه اصلاح‌ طلبانه ابن‌ بادیس‌ تأثیر بسزایى‌ داشته است‌.
‌ ابن‌ بادیس‌ در علوم‌ و معارف‌ سنتى‌ از قبیل‌ فقه‌، حدیث‌، کلام‌، تفسیر و نیز ادبیات‌ کهن‌ و جدید عرب‌ و همچنین‌ روزنامه‌نگاری‌ چنان‌ توانا بود که‌ بزرگ‌ترین‌ عالم‌ شمال‌ افریقا به‌ شمار آمده‌ است‌ و هرچند مالکى‌ مذهب‌ بوده؛ اما بر مذاهب‌ دیگر نیز احاطه‌ داشته است و همچنان از ذوق‌ شعر بى‌بهره‌ مند بوده است.
محیط نشو نمای ابن بادیس:
الجزایر از جمله کشور های است که از محرم سال ۱۲۴۶ هـ ق الی ذی¬قعده سال ۱۳۸۰ هـ¬ق مطابق ۱۸۳۰ الی ۱۹۶۲ میلادی تحت اشغال فرانسه قرار داشته و اگر آن گونه که اشغالگران برای محو اسلام و هویت اسلامی از آن سرزمین نقشه کشیده بودند، تحقق می یافت باید امروز تاریخ الجزایر به گونه ای دیگری نگاشته می شد.
شاید این سخن برای اکثریت جوانان مسلمان امروز تازه باشد که الجزایر تا دهه سوم قرن نوزدهم، از لحاظ سیاسی و اقتصادی از با ثبات ترین کشور ها است که فرانسه در همسایگی اش به بحران اقتصادی گرفتار می آید و از الجزایر خواستار کمک بطور قرضه می شود که این کار صورت می گیرد و این جوانمردی و کرم الجزایری ها سبب می شود که فرانسه خیال اشغال این سرزمین را در سر بپروراند و ادعا کند که الجزایر جزئی از فرانسه بوده است و عملا مقدمات اشغال را شروع و با مقاومت رو برو شود و سرانجام در جولای سال ۱۸۳۰ این نمک پرورده الجزایر نمک دان را می دزدد و این کشور اسلامی را اشغال می کند.
در فضای تاریک اشغال و استعمار وضعیت اجتماعی، اقتصادی، فکری و دینی این کشور دگرگون می شود، به جای زبان عربی زبان فرانسه حاکم می شود و دین با حمایت اشغالگران از خرافات و خرافه پرستان در زاویه های تنگ و تاریک محصور می شود و گروه های منحرفی که دین را تخدیر و خرافات و بدعت هار نشر می کردند زمام رهبری دینی مردم را به عهده داشتند.
ولی حکمت الهی اقتضا می کند تا از میان این ملت مظلوم کسی بر خیزد که امر دین شان را به سامان آورد و اصالت فرهنگی شان را حفظ کند و این عبد الحمید بن بادیس، رهبر و بنیان گزار حرکت اسلامی معاصر در الجزایر است.
اصلاحات ابن بادیس:
عبد الحمید بن بادیس رحمه الله، در حرکت اصلاح و تجدیدی که آغاز کرده بود، تا حد بسیار وسیعی تلاش ورزیده است که شرایط را با همه ابعادش احتوا کند چه وضعیت مردم خویش را در داخل الجزایر و چه تلاش های استعمار را برای ذوب فرهنگی و نابودی هویت اسلامی از بیرون، مالک بن نبی وضعیتی را که ابن بادیس در زمان آغاز دعوت و اصلاح داشته چنین توصیف می کند: « این در مسیر کمال آتا تورک گام بر می داشت و آن شیفته ای تمدن غرب شده بود و دیگری بر مذهب ماده فرو افتاده بود، در میان این همه می بینیم که درفش های اصلاح بلند شده که ما را بر روش دیگری هدایت می کند که استوار بر عقیده راستین و بازگشت به سلف صالح و پاکی نفس از آثار سقوط و انحطاط است.) (آثار ابن بادیس، ص۶۷).
ابن بادیس رحمه الله توانسته که تمام جوانب خلل و مشکلات را در جامعه الجزایر تحت اشغال درک کند، واسباب و انگیزه های آن را نیز دریابد و سپس برای علاج آن آغاز به اندیشه کند، و در این راستا هرگز یک لحظه هم از نظرش دور نمی ماند که صلاح امروز این امت در گرو منهج و روشی است که اول آن را به سامان آورده است. و در پرتو این درک کلی برنامه اش را به شکل جزئی و مرحله وار تنظیم می کند و برای اصلاح نجات جامعه الجزایر از بحران آستین همت بر می زند و دست به کار می شود.
و آنچه در این میدان بصیرت و بینش او را روشن کرده است، پیوند و التزامی بوده که با قرآن و منهج قرآنی داشته و درک کرده است که برانگیختن و زنده کردن امت وا بسته به فاکتور های است که این آیه بدان اشاره دارد{هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَإِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُبِینٍ } [الجمعه: ۲] « ‏ خدا کسی است که از میان بیسوادان پیغمبری را برانگیخته است و به سویشان گسیل داشته است ، تا آیات خدا را برای ایشان بخواند ، و آنان را پاک بگرداند . او بدیشان کتاب ( قرآن ) و شریعت ( یزدان ) را می‌آموزد . آنان پیش از آن تاریخ واقعاً در گمراهی آشکاری بودند . »
برانگخیتن و زنده کردن امتی که تقلید و جمود فکری از داخل، و تلاش های هویت زدایی و جنگ فکری از بیرون بر دوشش سنگینی می کند و مسلط است، امکان ندارد مگر در بازگشت به منهج رسالت و شناخت زمان و قد علم کردن اصلاح گرانی از داخل خود امت: (رَسُولًا مِنْهُمْ)، و تاکید بر اینکه هر راه حل بیرونی محکوم به شکست است و باید از تدبر بر قرآن آغاز شود : (یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ). و باید برنامه های تربیتی بر تزکیه نفس و آراستن ضمیر متمرکز شود: (ویزکیهم)، نصاب تعلیمی بر مرجعیت ربانی و محوریت ارزش های کتاب و سنت استوار باشد: (وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ)، آنگاه است که قرآن و سنت مصدر معرفت، تربیت، اخلاق و فرهنگ و در عین حال مصدر قانون گزاری و داوری می شوند.
همانا ابن بادیس یک چهارم از عمر خود را انیس قرآن بوده است؛ در قدم نخست حفظ قرآن نفسش را صیقل داده و بر قلبش حاکم شده است، راه و رسم زنده گی را بدو الهام بخشیده و گام های دعوتش را ترسیم کرده است.
شب و روز با قرآن همنشین است، از او ارشاد می جوید، برآیاتش اندیشه و تدبر می کند و برای علاج نفس ها و درمان قلب ها از او استمداد می طلبد، وجودش را در راه باز گردانیدن ملت الجزایر به سوی حقیقت قرآنی، منبع هدایت اخلاقی و خیزش تمدنی زار و نحیف ساخت و تمام فکر و اندیشه و تلاشش این بود که هر فرد شان، انسان های قرآن مداری باشند که با حرکات قرآنی خود تاریخ اسلامی را باز نگاری کنند و جان امت را دیگر سازند تا جهان دیگر شود. از این روی ابن بادیس قرآن کریم را اساس کار اصلاحی خود قرار می دهد. او می گوید: پروردگار را سپاس می گویم که شاگردان خود را از نخستین روز در دامن قرآن تربیت و پیوسته نفس های شان را با قرآن پیرایش کردیم (زنده گی و آثار ابن بادیس، ص۷۹).
ابن بادیس برای تربیه نسل ها در سایه های قرآن از مساجد استفاده می کرد، و با این مجالس مفاهیم قرآنی را زنده و اهمیت تلاش در راه خدا را جهت زنده کردن نفوس بیان داشته است و رسالت مسجد در تربیه نسل ها را باز گردانیده است؛ اما تنها به مسجد اکتفا نکرده و برای اینکه با مخاطبان زیاد تری ارتباط بر قرار کند، وارد فعالیت های رسانه ای می شود و جریده (المنتقد) را در سال ۱۹۲۵ملادی به زبان عربی نشر می کند، و این منبری است که با عزم استوار اعلان می دارد که حرکت اصلاحی الجزایر، یک حرکت مردمی اصیل است که برای زنده کردن تمدن اسلامی تلاش می ورزد و آگاهی دینی و اجتماعی و ملی را گسترش می دهد. سپس در فبروری ۱۹۳۹ هفته نامه شهاب را که بعد به ماهنامه تبدیل می شود نشر می کند و همین طور مجلات شریعت، سنت، صراط و بصائر که این حرکت مطبوعات نقش بسیار بزرگی را در عرصه های بیداری فکر، آگاهی ملی، اصلاح دینی و زنده گردن فرهنگ و زبان عربی بازی می کند. (مجالس التذکیر من کلام الحکیم الخبیر، ص۴۸۲).
در کنار تلاش های ابن بادیس رحمه الله برای اصلاح توده ها در میدان نخبه پروری و توجه به تربیت نخبگانی که ممثل عقلیت و مرجعیت و قیادت امت باشند نیز کار های ارزنده انجام می دهد و دست به گشایش مدارس و موسسات تعلیمی و وضع مناهج تعلیم و تربیت می زند.
موضوع دیگری که اهمیت آن از نظر ابن بادیس رحمه الله دور نمی ماند، نقش زن در بیداری و تربیت نسل های مسلمان است که طبق رهنمود های اسلامی به ادای رسالت خویش قیام کند و در بنای جامعه اسلامی سهم فعال داشته باشد. چراکه زن یکی از حربه های است که در میدان جنگ فکری علیه حرکات اصلاحی استفاده می شود، و در اکثریت کشور های اسلامی استعمار گران توانسته اند که به بهانه های غیرت و ناموس داری زنان مسلمان از تعلیم دور دارند که میدان برای زنان غیر مسلمان و یا غیر ملتزم خالی بماند و فرزندان مسلمان را هرگونه که می خواهند تعلیم و تربیت کنند.
ابن بادیس رحمه الله با بینش و ذکاوت قرآنی اش درک می کند که زن مسلمان در روشنایی تعلیمات اسلامی چه نقشی دارد و وظیفه اش چیست؟! از این رو بر تعلیم و تربیت زن مسلمان و تکوین ایشان بر اساس عفت و تدبیر نیکو خانواده و تربیت فرزندان تاکید می ورزد، و اعلام می دارد که علماء، اولیای امور، در این زمینه مسئولیت دارند و اگر کوتاهی کنند مرتکب بزرگترین گناه شده اند.
شاید از مهمترین قضایای که ابن بادیس با فعالیت های تعلیمی تربیتی، رسانه ای و اصلاحی خود به آن دست یافته حفظ شخصیت اسلامی ، هویت وطنی و فرهنگ ذاتی نسل زمانش است آن هم با حفظ زبان عربی که از اساسات بنای امت و یگانه وسیله برای درک عقیده، شریعت ودین است. زبان عربی، زبان دین و از دین است. و ابن بادیس، على الرغم این که از تیره بربر است و فرانسوی خوب می داند؛ ولی تا مجبور نمی شود به فرانسوی تکلم نمی کند و این را ناقض شخصیت اسلامی خود می داند.
تاسیس جمعیت علماء
بى‌گمان‌ در میان‌ کارهای‌ ابن‌ بادیس‌ از همه‌ مهم‌تر تأسیس‌ جمعیت‌ علمای‌ الجزایر در ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱م‌ است‌. این‌ جمعیت‌ اگرچه‌ در آغاز کار، هدف‌ فکری فرهنگی داشت، و شاید از المنار رشید رضا در مصر الهام گرفته بود؛ اما به‌ تدریج‌ ابن‌ بادیس‌ گامهای‌ بلندتری‌ برداشت‌ و سرانجام‌ به‌ مهم‌ترین‌ سازمان‌ سیاسى‌ برای‌ مقاومت‌ در برابر استعمار فرانسه‌ تبدیل‌ شد و دامنه کارش‌ به‌ جایى‌ رسید که‌ پس‌ از تشکیل‌ کنگره اسلامى‌ در ۱۳۵۵ق‌/۱۹۳۶م‌ برای‌ مطالبه استقلال‌ به‌ پاریس‌ رفت‌ و در برابر مسائل‌ حساسى‌ همچون‌ ممنوعیت‌ آموزش‌ زبان عربى‌ و الحاق‌ الجزایر به‌ خاک‌ فرانسه‌ به‌ مخالفت‌ برخاست.
ابن‌ بادیس‌ به‌ عنوان‌ مصلحى‌ روشن‌بین‌، و انقلابى‌، در زمینه مرحله‌بندی‌ هدف ها برای‌ دستیابى‌ به‌ استقلال‌ و آزادی‌ الجزایر از واقع‌نگری‌ ستایش‌ آمیز برخوردار بود و با تبعیض‌ حقوقى‌ میان‌ شهروندان‌ فرانسوی‌ و مردم‌ الجزایر مبارزه می کرد و هنگامى‌ که‌ فرانسه‌ در ۱۳۵۵ق‌/ ۱۹۳۶م‌ برابری‌ حقوقى‌ را پذیرفت‌، گامى‌ فراتر رفت‌ و خواهان‌ جدایى‌ از فرانسه‌ و استقلال‌ الجزایر شد.
ابن‌ بادیس‌ به علت مبارزات فرهنگی و تربیت نسل های زنده گی ساز آثار زیاد علمی نتونست به جای گزارد و بخشى‌ از نوشته‌های‌ او بر اثر فشارهای‌ حکومت‌ فرانسه‌ از میان‌ رفت‌، و آثار به‌ جای‌ مانده‌ و چاپ‌ شده او عبارت اند از: تفسیر ابن‌ بادیس‌ فى‌ مجالس‌ التذکیر من‌ کلام‌ الحکیم‌ الخبیر ؛ من‌ الهدی‌ النبوی‌ که‌ تنها قسمت‌ بازمانده‌ از شرح‌ کامل‌ وی‌ بر موطأ مالک‌ است‌؛ من‌ رجال‌ السلف‌ و نساؤه‌؛ عقیده التوحید من‌ القرآن‌ و السنه؛ مجموعه‌ای‌ از مقاله‌ها و سخنرانیهای‌ او که‌ در کتاب‌ ابن‌بادیس‌، حیاته‌ و آثاره‌ گردآوری‌ شده‌ است‌، و نیز دو کتاب‌ احسن‌ القصص‌ و رساله فى‌ الاصول‌ که‌ به‌ چاپ‌ نرسیده‌ است‌.
سرانجام این عالم ربانی و مصلح و مجدد آزاده در هشتم سال ۱۳۵۹هـ ق. مطابق اپریل در شهر قسنطنیه الجزایر وفات یافت روحش شاد و یادش گرامی باد.

درباره ی احمد صمیم منیب

همچنین ببینید

با سجده به خدایت نزدیک شو عنوان عربی: واسجد واقترب

محمد کمال الدین: برگردان: عبدالملک فاضلی سجده اوج درجه ی تذلل و خشوع در پیشگاه ...

هنر بدست آوردن دیگران (فن احتواء الاخرین)

بقلم: عبد الصمد الفقی مترجم: عبدالملک فاضلی توانایی جذب دیگران موضوعی ایست که شخصیت داعی ...

فال بینی و عقیده به آن

نویسنده: الحاج مولوی سید عبداللطیف (راضی ادرانی) چگونه مردم با معتقدات غلط به دامان جادوگران ...

هر دم از این باغ! بری میرسد!

عبدالله باغچه مهتری در شماره ۲۲۳ دوشنبه ۵ جدی ۱۳۹۰روزنامه اتفاق اسلام تحت عنوان «نیاز ...

جلو چشم اطفال سگریت نکشید!

مترجم: عبدالجبار مطمئن علمای زیادی از ضررهای بزرگ سگریت و شومیت و حرامیت شان بحث ...

اساسات آرامش روح و روان در برابر اخبار نومید کننده‌ی اهل زمان

نگارنده: محمد موسی شریف گزارنده: استاد نعمت الله سبحانی در عصر کنونی فساد و بزه‌کاری ...

در قبال دعواهای فرزندانمان چه واکنشی نشان دهیم؟

منبع: www.joljol.com وتلخیص و ویرایش نجیبه صالحی استاد فرهنگ محجوبه هروی مقدمه دنیای صمیمی خانواده ...

چگونگی تقویت ایمان در دلها

نوشته:‌ حسین حسین شحاته ترجمه:‌ عبدالخالق احسان قلب جایگاه ایمان: خداوند عزوجل به فضل و ...

نیاز اسلام به مردان زنده و احیا گر!

غلام حضرت « حمیدی » مبرهن است که هیچ دین و آیینی نمی تواند زنده ...

فشار خون چیست؟

خون برای گردش موثر در عروق بدن از نیرو و فشاری برخوردار است که آن ...

با صادقان!

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَکُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ [٩:١١٩] ای مومنان! از (مخالفت فرمان) ...

چرا خداوند(ج) رجل گفت وبشر نگفت؟!

ترجمه: عبدالجبار مطمئن در یکی از صنفهای پوهنتون که تعدادی زیادی محصلین شرکت کرده بودند، ...

تأملی بر دنیای اذکار و دعاهای پیامبر اکرم

مولوی ضیاءاحمد فاضلی مسؤول مدرسه احیاءالعلوم شکی نیست که ذکر و یاد الهی ایمان را ...

شادی و سرور از دیدگاه قرآن

دکتر محمود ویسی چکیده یکی از تمایلات و استعدادهای درونی انسان میل و نیاز به ...

رفتار اقتصادی افغانها در دام فرهنگ تکلف گرایی

نویسنده: عثمان عادل فرهنگ از برجسته ترین عواملی است که در درازنای تاریخ بشر به ...

قیامت کی است؟ متی الساعه؟

دکتور شمس الحق سلیم چندی قبل خبری در سرتاسر دنیا پخش شد و خیلی ها ...

عفت کلام

نوشته: عزیزاحمد سلجوقی زبان که در تمام ادوار تاریخ وسیله افهام و تفهیم بوده و ...

هنر بدست آوردن دیگران ( فن احتواء الاخرین)

بقلم: عبد الصمد الفقی مترجم: عبدالملک فاضلی توانایی جذب دیگران موضوعی ایست که شخصیت داعی ...

خود را محاسبه کنید

ترتیب کننده: غلام حضرت (حمیدی) محاسبه چیست : اینکه ارزیابی کند انسان مسلمان اعمال روز ...

تصوف در پرتو قرآن وسنت نبوی  قسمت دوم

وقتی ما از مسیر انبیاء، اصحاب کرام مجتهدین دین و دوستان خدا دور شویم و ...

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://archive.org/download/TalaAlbadr.11/11.talaAlbadr.mp3